MUHTEŞEM AZTEK TURKUAZ MOZAİKLERİ

 

İki başlı yılan Aztek mozaiğinin şaheseri olarak kabul edilen iki başlı yılan, muhtemelen dini veya siyasi bir şef tarafından tören olaylarında giyilen pektoral bir süsdü. Parça tahtadan oyulmuş ve çam ve kopal reçinesiyle yapıştırılmış turkuaz mozaik ile kaplanmıştır.

 Göz yuvalarında hala balmumu izleri var ve muhtemelen onlara altın kabukları ve demir piritler yerleştirilmiş olacaktı. Yılanın başlarının burnunda ve ağzında kırmızı ve beyaz kabukları kullanılmıştır. 

Çift başlı yılan, Aztek / Mixtec, 19. yüzyıl. XV-XVI, Meksika’dan, 20.5 cm yüksekliğinde x 43.3 cm uzunluğunda, British Museum. 


İki başlı yılan, sağ başın detayı.




 İki başlı yılan, sol başın detayı. 

Yılan Sembolizmi 

Birçok antik halk için yılan, büyülü, gizemli ve ölümcül gücün bir simgesiydi. Aztek halkları için, sanat ve din açısından yılanlar önemliydi. Bazı insanlar bunu doğurganlıkla ilişkilendirir. Angola'da, Tcho-kwes kadınların döllenmesini sağlamak için evlilik yatağının altına tahta bir yılan yerleştirir. Hindistan'da çocuk sahibi olmak isteyen kadınlar bir kobra kullanırlar. Tupi-Guarani, bir kadının kalçalarına bir yılanla vurmanın onları verimli hale getirdiğine inanıyordu. Meso-Amerikan halkları arasında, her yıl yılan derisinin değişmesi yeniden doğuş ve dönüşümle ilişkilendirildi. Ağaç tepeleri, toprak ve su arasındaki kolay kayma davranışı, yalnızca bir tanrı yeryüzü, su ve cennet arasında hareket edebildiği için onun ilahi doğasının bir işareti olarak görülüyordu. Aztek dininde yılan çok önemli bir rol oynadı. Bu gibi çeşitli tanrılar ile ilişkilidir Quetzalcoatl'ın (Tüylü Yılan), xiuhcoatl (tanrı Huitzilopochtli kolaylıkla kardeşlerinin 400 öldürdüğü ile yangın efsanevi yılan), Mixcoatl (Yılan Bulut, fırtınaların tanrısı ve avcılık) veya Coatlicu ve (yılanların eteği, yaşam ve ölüm tanrıçası, tanrıların annesi, ay ve yıldızların bulunduğu). “Coatl” Aztekler tarafından konuşulan dil olan nahuatl'daki yılan anlamına gelir.


 Quetzalcoatl Mozaik Maskesi Quetzalcoatl Maskesi, Turkuaz Mozaik, Aztek / Mixtec, Meksika'dan, 17.3 cm yüksekliğinde x 16.7 cm genişliğinde, British Museum.


 Bazı uzmanlara göre bu maske, “tüylü yılan” Quetzalcoatl'un bir temsilidir. Ancak diğerleri, yağmur tanrısı Tlaloc olduğunu iddia ediyor. Her iki tanrı da yılanlarla ilişkilendirilir. Maske ahşaptan yapılmış ve turkuaz mozaik ile kaplanmıştır. Dişler kabukludur. Biri yeşil, diğeri mavi olan iki yılan gözlerini daire içine alır ve burunlarının üzerinden kıvrılarak ağızlarına doğru kıvrılır. 16. yüzyıldan kalma İspanyol rahibi Bernardino de Sahagún, Aztek imparatoru Motezuma II'nin İspanyol fatih Hernán Cortés'e (1485-1547) sunmuş olduğu buna benzer bir maske anlatıyor. Aztek hükümdarı Cortes'un geri dönen tanrı Quetzalcoatl'un kendisi olduğuna inandı. Sahagún’a göre maskede, muhtemelen Mesoamerican yağmur ormanlarının yerli kuşu olan Quetzal kuşundan olan uzun mavi-yeşil yanardöner tüylü bir taç vardı. Her ne kadar yağmur tanrısı Tlaloc da bazen gözlerin etrafında dönen yılanlarla tasvir edilse de, tüyler Quetzalcoatl imgesiyle daha tutarlıdır. Quetzalcoatl'un tüylü yılan gibi en eski görüntüsü, şimdi adını taşıyan tapınağın cephesinde, Orta Meksika'daki Teotihuacan'da görünüyor. 

Tezcatlipoca Mozaik Maskesi 

Tezcatlipoca Mozaik Maskesi, Aztek / Mixtec, 19. Yüzyıl XV-XVI, Meksika'dan, 19.5 cm yüksekliğinde x 12.5 cm genişliğinde, British Museum.

 Bu maskenin, gecenin yalnızlığının tanrısı Tezcatlipoca tanrısı olduğuna inanılıyor. Aynı zamanda hükümdarların, savaşçıların ve sihirbazların tanrısıydı. Nahuatlıdaki adı 'Sigara İçilen Ayna' anlamına gelir. Aslında, klasik sonrası dönemdeki (900/1000 ila 1521) birçok temsilde ayak bir ayna ile değiştirilir.

 Maske, muhtemelen bir fedakârlıktan kaynaklanan bir insan kafatası üzerinde yapıldı. Sanatçı kafatasının yapısını takip ederek dişlerini koruyarak önünü küçük mozaiklerin oluşturduğu turkuaz ve linyit bantlarıyla kapladı. Gözler, kabuk halkalarına tutturulmuş iki cilalı pirit diskidir. Kafatasının arkası kesilmiş ve her iki tarafına da asılan deri kayışlarla bitmiştir. Çene hareketlidir ve deri üzerine menteşelidir.

 Aztek kurban bıçağı 

Mozaik Saplı Kurban Bıçağı, Aztek / Mixtec, 19. Yüzyıl XV-XVI, Meksika'dan, 31.7 cm uzunluğunda, British Museum.



 Bu bıçağın sapı tek bir tahta parçasından (Cedrela odorata) oyulmuştur. Kartal kafalı kaskını takmış bir kartal savaşçısı figürü vardır. Gözleri yontulmuş kalsedondan yapılan bıçak ağına döndü. Figür turkuaz mozaik, malakit ve çeşitli kabuk tipleri ile kaplanmıştır. Agave elyaf ipi bıçağı tutamağa tutturur. kartal savaşçı oldu bir , "Günün savaşçılar." prestij askeri düzenin üyesi Azteklere (ve diğer birçok insanlara) göre, kartal, sadece gözlerini yakmadan tamir etmeye cesaret edebileceği, güneşin elçisi olan kuşların kraliçesidir. Savaşçılarından korkuyorlardı çünkü bu güneş kuşundan korunuyorlardı. Bir başka önemli Aztek askeri emri, jaguar görüntüsünü çağırmak için parlak renkli, lekeli giysiler giyen jaguar savaşçılarının emriydi. Bu seçkin askerler, jaguar, gece kedisi, sinsi ve avcı gibi "gecenin savaşçıları" idi. Bu bıçak, bıçağın ve tutamacın birlikte korunduğu nadir bir örnektir. Genel olarak, daha dayanıklı malzemeden yapılmış sadece bıçaklar tutulur. Sap çok kısa olduğu için bıçağın sıkıca tutulması zorlaşır, bu nesnenin işlevsel tören amacından daha sembolik olması mümkündür.

 Turkuaz: Tanrıların ve Kralların Taşı 

Turkuazın masmavi mavisi, eski zamanlardan beri gezegendeki birçok insanı büyülemiştir. Taş zaten Neolitik'teki Mezopotamya'da kullanıldı.
 Eski Mısır'da, soylular ve rahipler için mücevher yapmak üzere Sinai'deki yataklardan çıkarıldı ya da bugün Afganistan'daki topraklardan ithal edildi. 
Toza indirgenmiş, ayrıca göz kapaklarını boyamak için bir kozmetik olarak görev yaptı. Oryantaller, bunu şansın güçlü bir tılsımı olarak görüyorlardı. 
Tibetliler "ilahi maviyi" temsil ettiğini söylediler. 
Zengin Yunanlılar ve Romalılar tarafından imrenildi.

 Amerika'da, Navajo yerlileri turkuazı şanslı bir cazibe olarak görüyorlardı. Pueboslar arasında, High Rain Priest'in gizli odası, iki küçük kristal ve turkuaz sütunu olan bir sunak içerecekti. Aztek ateş tanrısı, "turkuazın efendisi" anlamına gelen Xiuhtecuhtli ve Aztek savaş tanrısı ve yüce güneş tanrısı Huitzilopochtli "turkuazın prensi" idi. 

İmparator II. Moctezuma tarafından yayınlanan kabileler listesinden, yetenekli Mixtec zanaatkarları tarafından üretilen on turkuaz mozaik maskesinin yıllık olarak Oaxaca'daki bir ilden günümüz Mexico City kenti olan Aztek başkenti Tenochtitlán'a gönderildiğini biliyoruz.

 Bu nesnelerin Aztekler hakkında bize ne anlattığı

 Aztek / Mixtec kurban bıçağı, detay tutamak. 


Eserler, onu yapan insanlar hakkında ipuçları içeren tarihi belgelerdir. Kullanım biçimleri dini, politik ve sosyal hiyerarşileri göstermektedir. Aztek halkı çok tabakalıydı ve her sosyal katman durumlarının farkındaydı. Kral, soylular, seçkin savaşçılar, varlıklı tüccarlar, köylüler ve zanaatkârlar kostüm ve süslemelerle kolayca tanımlandılar. İki Başlı Yılan, örneğin Aztek seçkinleri tarafından giyilen bir süsdü. 

Her objede kullanılan hammaddeler ticaret yolları, savaşlar ve fetihler, vergiler ve diğer insanlarla ilişkiler hakkında bilgi verir. Kapsamlı yönetimin lordları olan Aztekler, siyasi üstünlüklerini pekiştirmek için engin kaynakları kontrol etti. Bu, Aztek'in başkenti Tenochtitlán'dan uzak yerlerden turkuaz, quetzal tüyler (parlak yeşiller), jadeit ve altın gibi değerli hammaddelere erişimi içeriyordu. Pasifik kıyılarından getirilen mermiler, Meksika Körfezi ve Karayip adalarından diğerleri vardı.

 Turkuaz, Aztek başkentine imparatorluğun çeşitli illerinden haraç olarak gönderildi. Bu illerden bazıları günümüzde Veracruz, Guerrero ve Oaxaca'da bulunuyordu. Ham parçalar halinde geldi veya maskeler, kalkanlar, çubuklar, diskler, bıçaklar ve bilezikler gibi çeşitli parçaları süsleyen cilalı mozaikler halinde kesildi. Nesneler, Aztekler arasındaki uzmanlık çalışmaları hakkında da çok şey söylüyor. Lüks parçalar sadece kullanılan değerli malzemeler için değil, aynı zamanda bunu yapan Aztek sanatkarının yetenek ve ustalığı için de değerliydi. Örneğin İki Başlı Yılan, Aztek esnafının, vücudun merkezine daha koyu tonlar seçerek, her birinin tam olarak aynı olması için simetriye ince ayar ve saygı göstererek, her küçük turkuaz taşı dikkatlice seçtiğini göstermektedir. İster bağımsız olarak ister bir kralın emri altında çalışsa da, Aztek esnafı ve asistanları, çalışmalarını ellerinden gelenin en iyisini yapmak için oldukça yetenekli, titiz ve bilinçli uzmanlardı. Yukarıdaki parçalar bunu kanıtlamaktadır. 

kaynak

 NICHOLSON, Irene. Meksika ve Orta Amerika . Büyük Efsaneler ve Evrensel Efsaneler Kütüphanesi. Lizbon: Word, 1987. CHEVALIER, Jean & GHEERBRANT, Alain. Sembol sözlüğü . Rio de Janeiro: Jose Olympio, 1990. British Museum . Londra. Müzeler Ansiklopedisi. São Paulo: İyileştirmeler, 1978. CUMO, Carlo ve MAZLOUM, Claude. Sevincin İkizleri.Matre ve Materiaux . Paris: Gremese Editore.

Obrigado por compartilhar. Lembre-se de citar a fonte: https://ensinarhistoriajoelza.com.br/mosaicos-astecas-turquesa/ - Blog: Ensinar História - Joelza Ester Domingues

Kölelik Afrika Asıllı Amerikalıların DNA’sını Nasıl Değiştirdi?

Amerikan İç Savaşından önce yaygın olan cinsel istismar, özellikle bugün yaşayan Afrika asıllı siyahi Amerikalıların genetik yapısını büyük ölçüde etkiledi.  Aşağıdaki yazı, St Louis’deki Washington Üniversitesi’nde Genetik Bölümü’nde yardımcı doçent olan Michael White’ın psmag.com adresinde Pasific Standard dergisi için yazdığı yazının çevirisidir.

F: John Christopher Bowers / Flickr

Genetik yapımız tarihin bir sonucudur. Atalarımızın çoğalmasını ve göçleri etkileyen tarihi olaylar, birbirimizle olan genetik ilişkilere, hastalıklara yakalanma genetik riskimize ve DNA’ımıza yansır. Bu da demek oluyor ki, genetik bilimciler, genlerin biyolojimizi nasıl etkilediğini anlamak için, tarihi olayların neden olduğu demografik değişimlerin günümüz genetiğini nasıl etkildediğini belirlemeyi önemli bulur.

Tarih ve DNA arasındaki bağlantıyı anlamak özellikle de Afro-amerikanlar için önemlidir çünkü kölelik ve ayrımcılık derin ve oldukça hızlı demografik değişimlere neden olmuştur. Yeni bir araştırma Afroamerikanların genetik tarihine geniş bir bakış açısı sunuyor, ve günümüz Afroamerikanların DNA’larının sıkıntılı tarihini nasıl yansıttığını gösteriyor.

Kölelik ve kölelikle birlikte gelişen olayların genetikte önemli olan iki demografik etken üzerinde doğrudan etkisi olmuştur: göç ve cinsel ilişki. Transatlantik köle geçiti yaklaşık 400,000 Afrikalının kolonilere ve daha sonra Amerika Birleşik Devletlerine götürüldüğü zorunlu bir göçtür. Köleleştirilen siyahi kadınların genellikle beyaz erkekler tarafından tecavüze uğraması ve istismar edilmesi nedeniyle, Kuzey Amerika’da Afrikalı köleler ve torunları Avrupa soyundan gelen beyazlarla karıştı. Son zamanlarda ise, Büyük Göç (the Great Migration) olarak bilinen göç 20. yüzyılda Afroamerikanların demografisini büyük ölçüde yeniden şekillendirmiştir. 1915 ve 1970 yılları arasında daha iyi bir yaşam umuduyla 6 milyon siyahi Güney’i terk etti ve Kuzey, Ortabatı ve Batı eyaletlerine yerleşti.

1920lerde Harlem’in Afrikalı-Amerikalı nüfusunda patlama yaşandı. 15 yıl önce hiçbir siyahinin yaşamadığı mahallede 200,000 kişilik Afrikalı-Amerikalı nüfusu yaşamaya başladı. Fotoğrafta 1942’de Harlem’de bir sokak görülüyor. (F: National Archives/Getty Images)

Bu çalkantılı tarihin Afro-amerikanların genlerini nasl şekillendirdiği henüz tam net değil çünkü son zamanlara kadar çoğu genetik çalışmalar ya dünyadanın farklı coğrafi bölgedeki nüfuslar üstüne ya da Avrupa kökenli Amerikalılar üzerinde odaklandı. Neyse ki, Afroamerikanlar da artık bu çalışmalara daha fazla dahil ediliyor ve birkaç uzun süreli çalışma, ABD’nin tüm bölgelerinden binlerce Afroamerikanların genetik verilerini topladı. Son zamanlarda yayımlanmış bir çalışmada, McGill Üniversitesi’ndeki bir araştırma ekibi bu verilerle Afroamerikanların genetik tarihine geniş bir bakış sağladı.

Araştırmacılar, iki önemli araştırmaya katılmış yaklaşık 4,000 Afro-amerikana odaklandı. Güney Topluluğu Kohort Çalışması (Southern Community Cohort Study) özellikle hastalıkların orantısız bir şekilde çok görüldüğü alanlar olmak üzere Güney’deki Afroamerikanlara odaklanırken, Sağlık ve Emeklilik Çalışması (The Health and Retirement Study ) Amerika Birleşik Devletleri boyunca kırsal ve şehir alanlarından seçilen yaşlı gönüllülerden oluşmaktadır. Birlikte bu iki çalışma Afroamerikan genetik verilerinde en geniş kaynaklar arasında bulunuyor. Önemli olarak, bu çalışmalar Afroamerikan nüfusun coğrafi olarak oldukça geniş bir bölümünü temsil ediyor. Bu da genetik tarihi modelleri belirlemek için önemlidir.

Araştırmacılar ilk önce Afroamerikanların genetik soyunun hangi kısımlarının Afrika’ya kadar uzandığına baktı. Beklendiği gibi, veriler Afroamerikanların birçoğunun DNA’ların büyük bir kısmının Afrikalı atalarından geldiğini gösteriyordu. Sonuçlar ayrıca neredeyse tüm  Afroamerikanların Avrupalı soyuna da sahip olduğunu gösteriyor.

Yine de Afrikalı ve Avrupalı DNA’larının genetik karışımı, dikkat çekici bir coğrafi eğilime sahip: Güney eyaletlerde yaşayan Afrikalı Amerikalılar, ülkenin diğer bölgelerinde yaşayanlara göre daha çok Afrikalı DNA’sına (Güneyde, yüzde 83, Kuzeyde yüzde 80) sahip. Buna karşılık, Güney dışındaki Afroamerikalılar daha çok Avrupalı DNA’sına sahip. Hatta Güneydeki eyaletler arasında bile bu trend geçerli kalıyor: Florida ve Güney Carolina’da (yani daha güneyde) yaşayan siyahiler, Kentucky ve Virginia’da yaşayanlara göre daha çok Afrikalı DNA’sı sahip.

Gana’dan getirilen insanlar. (Johnston, Harry Hamilton, Britain across the seas: Africa; a history and description of the British Empire in Africa. (published [1910] ), London, National Society’s Depository [1910] Schomburg Center for Research in Black Culture / General Research and Reference Division)

Bu coğrafi eğilimin açıklaması, Güney eyaletlerde ırklar arası evliliğin daha az yaygın olması olabilir, ama bu açıklamanın da yanlış olduğu görülüyor. McGill araştırmacıları, bugünkü siyahilerde bulunan Avrupalı DNA’sının çoğunun, Amerikan İç Savaşı’ndan çok önce Afroamerikalıların gen havuza girdiğini keşfetti. İç Savaş’tan önce, Siyahilerin çoğu Amerika Birleşik Devletlerinde Güney’de köle olarak yaşıyordu. Araştırmacıların incelediği genetik yapılar İç Savaş’tan en azından bir yüzyıl öncesinde beyaz ve siyahi ırkların birbirine süregelen şekilde karıştığını gösteriyor. Köleliğin bitiminden sonra, bu ırklar arası karışımın inanılmaz bir biçimde azaldığı görülüyor.

Bulguların bu çıkarımı kimseyi şaşırtmayacak: İç Savaş’tan önceki yaygın cinsel istismar bugün yaşayan bütün Afrikalı Amerikalıların genetik yapısını önemli ölçüde etkiledi.

Ama bu akıllara şu soruyu getiriyor: Eğer Afrikalı Amerikalılar, Avrupalı soylarının büyük bir kısmını, Amerika’nın siyahi nüfusunun çoğunluğunun Güney’le sınırlı kaldığı döneme kadar izini sürebiliyorsa, neden günümüzde Güney eyaletleri dışında yaşayan Afrikalı Amerikalılar, Güneydekilerden daha çok Avrupalı DNA’sına sahip?

Araştırmacılar bu soruya ilginç bir cevap veriyor. Araştırmacılar Afrikalı Amerikanların Güney’den Kuzeye yaptığı Büyük Göçü’nün genetiklerinden etkikendiğini ileri sürüyor. Avrupalı soyuna daha fazla sahip olan Afrikalı Amerikanlar, genelde daha açık bir ten rengine sahiptir, daha iyi sosyal imkanları vardır ve dolayısıyla kuzeye ve Batı eyaletlere göç etmek için daha iyi bir konumdadır.

Bunu kesin olarak göstermek için yeni kanıtlara ihtiyaç duyulmasına rağmen, McGill araştırmacılarının sonuçları, köleliğin bitiminden sonra bile, ten renginin tonundan kaynaklanan ayrımcılığın Afrikalı Amerikalıların genetik tarihini etkilemeye devam ettiğini ima ediyor.

Bu genetik bulgular tarih ve genbilimi dışında önemli midir? Cevabı evet. Bunun gibi genetik tarih çalışmaları önemli çünkü siyahiler ve beyazların genellikle aynı hastalıklarda neden farklı genetik risk faktörlerine sahip olduğunu açıklamamızı sağlıyor. Afrikalı Amerikalılar orantısız bir şekilde birçok sıradan hastalıktan etkileniyor. Bunun nedeni çoğunlukla yoksulluk ve iyi bir sağlık hizmetinden yararlanamamaları olmasına rağmen,  genetik de burada rol oynuyor.

Eğer Afrikalı Amerikalılar tanının ve tedavinin hastanın DNA’sına göre şekillendiği modern sağlık hizmetlerinden tamamıyla yararlanacaksa, Afrikalı Amerikalıların genetik tarihini ve genetik tarihin Afrikalı Amerikalıların sağlığına nasıl katkıda bulunduğunu anlamak önemlidir. Başka bir deyişle, köleliğin ve ayrımcılığın sadece ekonomik ve tarihi mirasını değil, genetik mirasını da anlamamız gereklidir.

---

Michael White / psmag.com, 19 Temmuz 2016

Kızılderililer İle Türkler Arasındaki Olağanüstü Benzerlikler/ Doç. Dr. Ahmet Ali Arslan

Kızılderililer İle Türkler Arasındaki Olağanüstü Benzerlikler/ Doç. Dr. Ahmet Ali Arslan TÜRK DÜNYASI 18 Kasım 2017 Cumartesi 14:41 Amerikan Yerlileri ve Türk Dünyasının Kültür Varlığı Arasındaki Paralellikler / Doç. Dr. Ahmet Ali Arslan Amerikan Yerlilerinin geçmişinde, onlar ailelerini koruyup, düşmanca saldırılara karşı savaştıkları ölçüde hürmetle karşılanır, kahramanlıklarına göre verilen adlarla şereflenirlerdi. 'Soluk Benizli'ler, Yerliler arasında, yaşamanın yegane sebebi olan "şeref"i de sulandırdılar. Eskiden mensup oldukları kabilelerinin varlığı ile övünen Yerliler, Amerikalılar gibi 'dünya vatandaşı' oldular. Yerliler arasında Amerikan resmi dairelerinin lütfettiği ölçüde sözde hayat standardı yükseldikçe, Yerli Kızılderili savaşçıları arasında büyük önemi olan şeref ve onurun kalitesi de aynı ölçüde zirvelerden ayağa doğru düşüş gösterdi... Sonunda, 'White Man' (Soluk Benizli) galip geldi... Amerikan Yerlilerini kendisine benzetti..." (Bir Garibin Not Defterinden. Washington-D.C. 1989) Gök Tanrının onları "Kara Kazın" deryaların dibinden gagasında getirdiği çamurdan yaratıp, can verip, "...Konuş!..." dediği günden beri gururluydular. Onurlu ve merhametliydiler. Üzerinde doğup, büyüyüp, öldükleri topraklarını ve inançlarını tahrip edenlere karşı, aynı ölçüde merhametsizdiler. Türk yürekli ve su karakterliydiler. Amerikan Yerlilerinin bu insanüstü özelliği bundan 510 yıl önce Kristof Kolomb'un Yerlilerin ülkesine ayak bastığı günden bugüne kadar hiç değişmedi. Onlar çocuklarını hep bu terbiye ile büyüttüler. Bir genç kız buluğ çağına girdiğinde onun "toprak ana" gibi mukaddes bilinip, onda görülen bu değişikliğin sebepleri ve sonuçları özel bir merasimle kendisine anlatılırken, Lakota Yerli Kızılderili kabilesinin "aksakalı" ve bilge kişisi olarak hürmet edilen Şamanı, Slow Buffalo (Sakin Buffalo)'nun merasim sırasında dile getirdiği sözlerden Yerli Amerikalıların ruh dünyasını ve hayat felsefesini anlama fırsatı bulmaktayız. Lakota Yerlilerinin inançlarına göre, insan oğlu Wakan-Tanka (Gök Tanrı)'nın yarattığı en mükemmel varlıktır. İnsanın varlığına saygı, onu yaratanın değerine eş tutulur. Lakota Yerlilerinin Gök Tanrı inancına göre, genç bir kız, Wakan-Tanka'nın kutsadığı "Tree-of-Life" (Hayat Ağacı) dır. Kabilenin Şamanı, kuzey-doğu-güney ve batıya dönerek Ulu Ruhlara ve onların vasıtasıyla Gök Tanrıya yalvarır. Merasim bittikten sonra, genç kıza hitaben konuşmasını sürdüren Lakota Şamanı Slow Buffalo, son öğüdünü herkesin duyabileceği bir tonda şöyle dile getirir: ". Şimdi mensup olduğun kabilene ve insanlarının arasına dönüp, gururunla ve onurunla rahatça, hiç kimseden çekinmeden yaşayabilirsin. Unutma! Toprak Anamız kadar alçak gönüllü ve bir o kadar bereketli olacaksın. Gök Tanrı, atacağın adımlarında ve sahip olacağın çocuklarını büyütmende sana yar olsun. Gök Tanrının senden esirgemediği merhametini, sen de başkalarından esirgeme. Özellikle, kimsesi olmayan yetim çocuklardan merhametini ve yardımını sakın eksik etme. Eğer bir gün, kimsesiz, aç ve yoksul, yardıma muhtaç bir çocuk senin Tee-Pee (Tipi-Çadır)'ine girerse ve sen, sahip olduğun en son lokma etini ağzına koymuş olsan bile, onu ağzından çıkar ve o yoksul çocuğa ver. Gök tanrının sana bağışladığı merhamet ve bağışın sınırı sonsuz olur."1 "White Men" (Soluk Benizliler) Yerli Amerikan Kızılderililerinin ülkesini 1492'de işgal edip, sonradan Amerika denen kıtaya yerleşmeden önce, onların hayatı güzelliklerle doluydu. "Soluk Benizli"ler Amerika'ya ayak bastığında bu toprakların asırlardan beri asıl sahibi olan Yerlilerle karşılaştılar. Kendilerine göre daha koyu ve güneşten yanmış düzgün bir cilde sahip olan Yerlileri gören Avrupalı "Soluk Benizli"ler, ilk defa karşılaştıkları bu Yerlileri derilerinin renginden dolayı, "Red Man" ve "Red Skin" (Kızılderili) olarak adlandırdılar. Oysa, Amerikan Yerlileri kendilerinin asla "Kızılderili" olarak çağrılmasını istemiyorlar. Amerika Yerlileri Federasyonu, Amerika'nın en güçlü Futbol Klüplerinden başkent Washington D. C.'nin takımı Redskins Futbol takımını izin almadan kullandıkları bu ismi değiştirmeleri için mahkemeye verdi ve mahkeme devam ediyor. Amerikan Yerlileri bu adın "Beyazlar"ın sahip olduğu bir futbol kulübü tarafından kullanılmasını bütün Amerikan Yerlilerine "hakaret" olarak kabul ediyor. Bu topraklara Avrupa'dan gelen "Beyazlar"ı kendi evlerinde misafir eden, kışlık yiyeceklerini onlarla paylaşan ve sonunda misafirlerinin saldırısına uğrayarak topraklarını kaybeden bu Yerliler, Amerika denen bu kıtaya nereden gelmişlerdi? Amerikan Yerli kabilelerinin asıl kaynağı ile ilgili bilimsel araştırmalar ve münakaşalar özellikle son yıllarda giderek yaygınlaştı ve önem kazandı. Bu konularda araştırmalarını sürdüren bağımsız uzmanlar, Bering Boğazı'nın her iki yakasında, Sibirya, Alaska ve Alaska'nın güneyinde bulunan insan kemikleri ve toprakta varlığını koruyan insan yağı kalıntıları üzerinde yaptıkları "gen" araştırmalarının sonunda, Asya ve Amerika kıtalarında zamanında yaşamış bu insanların birbirleriyle yakın akraba olduklarını kesin bilimsel delillerle tespit ettiler. Amerika'ya Avrupa üzerinden gelmiş insanların soyundan olan bilim adamları bulunan ve gün ışığına çıkarılan bu gerçeklere sırt çevirmekte ve bu tutumlarından vazgeçmemekte şimdilik ısrar ediyorlar. Yapılan kazılardan elde edilen fiziki deliller, kesinlikle Asya'dan Amerika kıtasına Bering Boğazı üzerinden büyük göçlerin olduğunu ortaya koyuyor. Alaska'nın batısında Aleutian (Ana uut-Ana Uç) adaları, Pasifik Okyanusu'nun sularının kapsadığı bir bölgede Asya topraklarına doğru bir şahadet parmağı gibi uzanır. Binlerce kilometrekarelik bir okyanus sahasını kapsayan bu adaların Asya'daki doğma ana topraklarından koparak Kuzey Amerika'ya doğru göç etmeğe başlayan Asyalı kavimlere "atlama taşı" olduğu Amerikan Yerlilerinin nereden, 1492'den sonra Amerika adını alan bu kıtaya geldiğini araştıran bilim adamlarının kafasını meşgul etmektedir.2 Asya'dan Amerika kıtasına geçen bu insanlara ait fiziki deliller kesinlikle bulundu ve gün ışığına çıkarıldı. Bu fiziki delillere bir de onların gelirken hafızalarında yaşatarak getirdikleri ve genç nesillere öğreterek, şifahi halk edebiyatının örneklerinden destanları, halk masallarını, efsaneleri ve diğer folklor ürünlerini bu listeye ekleyince durum ciddileşiyor ve manzara tamamen değişiyor. Kuzey Amerika'da özellikle Bering Boğazı'nın her iki yakasında yaşayan ve güneye doğru kayan ve Kayalık Dağlarını (Rocky Mountains) güneye doğru takip eden bölgelerde yaşayan Yerli kabileler arasında derlenen folklor numunelerinin Orta Asya ve Orta Asya'nın kuzeydoğusundaki Türk soylu insanların arasında da yaşadığının tespit edilmesi, dünyanın bu konu ile ilgili uzman ve araştırmacıları tarafından paha biçilmez deliller olarak nitelendirilmektedir.3 Kaliforniya eyaletinin sahil bölgelerinde okyanus kıyısına yakın yerlerde yaşayan Pala Yerli kabilesinin ileri gelenleri, çok uzaklardan "Gün batımı tarafındaki ulu topraklardan" büyük atalarının asırlar önce, Kuzey Amerika denen topraklara nasıl göç ettiklerini halk destanlarında canlı tutarak, nesilden-nesle şifahi edebiyat yoluyla aktarmaktadırlar. Bu geçişi anlatan destanlardan biri şöyle başlıyor: ". Asırlar ve asırlar evvel, mensup olduğumuz halk, büyük denizlerin ötesinde Gün batımı tarafındaki topraklarda mutlu ve mesut yaşıyorlardı. Bugün yaşadığımız Amerika topraklarına doğru büyük göç başlamadan önce, ulu atalarımız, büyük denizlerin diğer yakasında mesken kurmuşlardı." "... Büyük atalarımızın o zaman inandıkları en büyük ilah, Göktanrı Sivaş'tı. Uyot ise, mensup olduğumuz milletin Savaş tanrısıydı. Düşmanlarımızla yaptığımız savaşlarda bize daima o yardım ve öncülük ederdi. Milletimin mutluluğunu temin etmek için gereken işlerin tamamlanması ve yerine getirilmesinden Göktanrı Sivaş'a karşı sorumluluk taşıyan tek otorite Uyot'tu." ". Ulu atalarımız Gün batımı tarafındaki topraklarda yaşarken, Gün doğan taraftaki topraklara doğru göçmemiz gerektiğini milletimin kaderinden sorumlu olan Uyot emretti. Bugün üzerinde yaşadığımız bu topraklar bize Göktanrı tarafından vaat edilmiş topraklardır. 'Göç!'.Uyot tarafından atalarıma bildirilen buyruk, bu bir tek kelimeden ibaretti." ". Doğduğumuz Ana Yurttan kopup, yaptığımız sağlam kayıklarla Gün doğan taraftaki bilmediğimiz topraklara ulu atalarımız ayak bastıklarında, her şey yeniden başlamıştı..." ". Bu büyük göçte başımıza gelebilecek felaketlerden korunmak ve sakınmak için, her çareye başvurup, bir-birimizi kaybetmemek arzusundaydık. Kalın sis içerisinde kayıklarımızla yolumuza devam ederken, diğer kayıklardaki kardeşlerimizi kaybetmemek için ana dilimizde milli destan ve türkülerimizi toplu olarak yüksek sesle bağıra-bağıra söylüyorduk." ". Nihayet Gün batan taraftaki kara bulutlar, donuk bir ışık huzmesi tarafından derinlemesine yarıldı. Bu bulutlar geride bıraktığımız Ana Yurt toprakları üzerindeki kara bulutlardandı. Gün batan taraftan başlayan bu ışık huzmesi, yavaş-yavaş Gün doğan tarafa doğru yayılmağa başladı. Bu ışık ilk önce boz renkliydi. Daha sonra sarı ve sonunda bu sis alev rengini aldı. Arkasından alemi aydınlatan Güneş bizlere yüzünü gösterdi."4 Kuzey Amerika yerlilerinden Nootka kabilesi, kendi Totem direklerinde kullandıkları "Bozkurt" motifini kulakları hücum halindeyken arkaya yatmış, uzun ve sivri dişli, yukarıya doğru kalkmış sivri burunlu ve alev-alev yanan keskin gözlerle tasvir etmektedir. Nootka kabilesinin reisi Assu, "Bozkurt Destanı" hakkındaki destanı açıklarken, bu destanın Nootka kabilesinden bir kadınla evlenen Cape Mudge'li, We-Wa-Kai'nin söylediği destan olduğunu kaydetmiştir. Reis Assu'ya göre, Nootka Kabilesi bir Bozkurttan türemiştir. Bu Nootka Kabilesi, diğer komşu Yerli Kabileleri tarafından "Bozkurttan Türemiş" Yerli Kızılderili kabilesi olarak bilinmektedir. Nootka Yerli Kızılderili kabilesinin reisi Assu, Bozkurt Destanının başlangıç sözlerini şöyle açıklıyor: "...He ji he he Ji ha ha i ha ha ji Wa ka gin ko ko kelah-(Bir sağa, bir sola sallanıyorum,) Ise Iah in wa uk-(Benimle kol-kola girip oynayanlarla birlikte.) Ge sa kolah-(İlk defa ben yaratıldım ki,) Que os oguala-(Benden önce ulu olarak kimsenin yaratılmadığını haber vereyim.) Wa la sa lekua glukwalah-(Tanrı onu ulu olarak yarattı ki,) Gel sa Kwlah i jun tla-(İlk akla gelen o olsun.)5 Bu konuda işin en can alıcı yanı, Amerika'da bugün varlıklarını devam ettiren Yerli Kabilelerle Sibirya'da yaşayan Saha Sire, Altay, Hakas, Tuva Televit ve Şor Türklerinin yaşatmakta oldukları adet, anane, gelenek ve mevsimlik dini merasimlerin birbirlerine benzemesi ve büyük paralellikler göstermesidir. Burada üzerinde durmak istediğimiz asıl konu, kaynağı ve kökü asırlara dayanan yaşanmış bir medeniyetin "gen" parçaları olarak kabul edebileceğimiz kelimeler ve folklor malzemelerinin akademik bir terbiye çerçevesi dahilinde tahlil edilmesidir. Bu araştırmanın başlangıcı, rahmetli doktora hocam Prof. Dr. Ahmet Edip Uysal'ın denetiminde 1970'lerde başladığım akademik araştırma yıllarına rastlamaktadır. Kars ve Kars'a bağlı 16 kazanın köylerinden teyple derlediğim 250 tane halk masalından bazılarını Amerikan Yerlilerinin masalları arasında bulmam cesaretimi artırdı. Bu tespit, Amerikan Yerlileriyle Türk Dünyasının kültür hazinesi arasındaki paralelliklerin gün ışığına çıkarılması açısından ileriye doğru atılmış ilk adımlardan sayılabilir. Amerika Yerlileri arasında yaşatılan mevsimlik ve dini maksatlı merasimler şehirli ve yerleşik olanlara kıyasla toprakla ve tarımla uğraşan ve nispeten göçebe olanlar arasında daha yaygındır. Mevsimlik kutlama ve geleneksel merasimlerin başında Amerikan Yerlilerinin "Yeni Yılın Başı" dedikleri ve Mart ayında yaptıkları kutlama törenleri ve şenlikleri gelmektedir. Amerika'daki Yerliler arasında her yıl tekrarlanan mevsimlik "Yeni Yılın Başı" kutlamaları, ".Eski bir yıldan yeni bir yıla, ölümden yeniden dirilişe geçişi, kısırlıktan kurtulup yeniden üremeğe dönüşü anmak ve kutlamak gayesiyle yapılmaktadır..."6 Amerika'nın Batısında Kaliforniya eyaleti ve buna yakın bölgelerde dağınık bir şekilde yaşayan Amerikan Yerli kabilelerinden Yurok, Karuk, Hupa, Yuki, Pomo, Modoc ve Maidu kabileleri yeni yılın başlangıcı olarak kabul edilen Mart ayında, tabiatın yeniden canlanması ve uyanmasına bağlı olarak yeniden doğuşu kutlarlar. Bu tür merasimleri, her kabilenin bilge kişisi olarak kabul edilen o kabilenin Şamanı yönetmektedir. Saha Sire'de kutsal olarak bilinen ve özel bir hürmet ve saygı gören "direğe" Saha Türkleri "Serge" diyorlar. Bu direk, Alaska ve Alaska'nın güneyindeki Yerlilerin hazırladıkları gibi, çeşitli motif ve simgelerle bezenerek en önemli meydana veya kabilenin çadırlarının kurulduğu alanın orta yerine dikilir. Amerikan Yerlileri bu "direk"lere Totem diyor. Saha Sire'ye yaptığım araştırma gezisinde bu Sergelerden birisinin İlimler Akademisi'nin giriş kapısının önüne dikilmiş olduğunu gördüm. Sahaların Serge dedikleri bu direk, Gök Tanrı'nın yer yüzündeki simgesi olarak bilinir. Uçmağa, bu direği takip eden ve gökyüzünün derinliklerine uzanan yoldan gidilir.7 Saha Sire'de olduğu gibi, Yeni Yılın başlangıcında "diriliş"le ilgili kutlamalarda Amerikan Yerlileri kabilenin yaşadığı köy veya kampın orta yerine uzun ve düzgün bir direk dikerler. New Mexico, Arizona ve Kaliforniya eyaletlerinde yaşayan yerli kabileler köyün orta yerine dikilen bu direğin kainatın ekseni olduğuna ve dün yayı yaratan "Bir"i, yani Wakan Tanka'yı (Gök Tanrı) temsil ettiğine inanırlar. Aynı inanç, yerleşik Yerliler anlamına gelen Pueblo yerlileri arasında da aynı şekliyle yaygındır.8 Maidu yerli kabilesi Kaliforniya eyaletinde yaşayan kalabalık Yerli kabilelerinden biridir. Wakan Tanka'ya daha yakın olmak, Yeni Yılda saadet, sağlık ve bol ürün bahşetmesi için Mart ayında yakarış merasimi düzenlenir. Bu yakarışla ilgili olarak yapılan merasim sırasında kabilenin Şaman'ı bu düz direğe tırmanır.9 Köyün tam orta yerine dikilmiş olan bu direk, ölümlü dünya (Sahalar buraya Orta Dünya diyorlar) ile ahret arasında kurulan mistik bağı ve mukaddes ruhsal köprüyü temsil eder. Bu "direk"le sembolleşen "Bir", kainatı "Bir"den yaratmıştır. Amerikan Yerli kabilelerin inancına göre her şeyi yoktan var eden "Bir", her şeyi sonunda yine "Bir"in etrafında geri toplayacaktır. Saha Sire'de "Serge" olarak saygı duyulan ve meydana dikilen direk, Saha Sire'de Saha Türklerinin inançlarına paralel olarak, Amerikan Yerlileri tarafından da Gök Tanrının yer yüzündeki sembolü olarak kabul edilmektedir. Kuzey Amerika'da yaşayan Yerli kabilelerden Kutenai ve Crow (Karga) kabileleri de köylerinin orta yerine dikilen "direği" kabileleriyle Gök Tanrı arasında kurulan bağ ve mukaddes bağlılığın köprüsü olarak kabul ederler.10 Amerikan Yerlileri tarafından "Great Spirit" (Büyük Ruh), "Manitu" (Tanrı), "Wakan Tanka" (Kutsal Yaratan-Gök Tanrı) olarak adlandırılan Gök Tanrı'ya daha yakın olmak, O'nunla konuşmak, O'ndan yardım dilemek maksadıyla dünya ve kainatın orta direği ve ekseni olarak kabul edilen bu "direğe" tırmanma merasimi, Orta Asya, Sibirya, Altay, Hakas, Tuva Şamanizm'i, bu bölgelerde yaşayan Türk topluluklarının ve boylarının geleneklerinde de yaygın bir şekilde görülmektedir.11 Orta Asya'da yaşayan Türk boyları arasında her yıl tekrarlanan dini maksatlı mevsimlik merasimlerde Gök tanrıya daha yakın olmak maksadıyla köyün ortasına dikilen düz "direğe" tırmanma merasimi ile ilgili olarak yaptıkları araştırmalarla Batılı alimler ve araştırmacılar da konuya açıklık getirmeğe çalışmıştır.12 Kaliforniya eyaletinde yaşayan Yurok yerli kabilesi, Martta düzenlenen Yeni Yılın Başı merasimlerinde özel hazırlanan ve Big House (Büyük Ev) olarak adlandırılan yerde yaparlar. Delaware eyaletindeki Lenape ve Cheyenne (Çayan) yerlileri yine Big House dedikleri yerde Yeni Yıl merasimlerini Mart ayında yerine getirirler. Baharın gelişi ve tabiatın yeniden canlanarak hayat bulması ile ilgili merasimlerin yapıldığı "Büyük Ev"in dini açıdan derin ve mistik bir manasının olduğu kaydediliyor. Sözü edilen bu "Büyük Ev"in kendisi Gök Tanrının yarattığı kainatı, onun dört köşesindeki dört direği, üzerine oturtturulan kubbesi Gök Tanrı'nın kudretini, Büyük Evin orta yerine dikilen "direk" ise Gök Tanrı'nın yer yüzüne bastığı "ayağının" yerini sembolize etmektedir.13 Amerika Yerli kabileleri ve Orta Asya, Sibirya Türkleri ve diğer Türk boyları arasında "Ağaç"ın çok önemli bir yeri vardır. Amerikan Yerlileri ve Türk Dünyasında ortak olarak yer alan "Tree-of-Life" veya "Hayat Ağacı" üzerinde durulması ve derinliğine araştırılması gereken konulardan biridir. Rusya Federasyonu'na bağlı Kuzeydoğu topraklarında yaşayan Saha Sire, Altay, Hakas, Televit, Tuva ve Şor Türklerinin adetleri ve gelenekleri yanında Gök Tanrı inancının bugün asırlar boyu sürdürülen tahribata rağmen Amerikan yerli kabileleri arasında aynen yaşadığına şahit olmaktayız. İki Kıtanın ayrı-ayrı yakalarında yaşayan ve Bering Boğazı ile bir-birinden ayrılan bu insanların asırlar önce aynı olan kültür değerlerinin ana gövdesi dağıldığı ve yok olduğu için araştırmalarımızda bütünden başlayarak detaya inmemiz mümkün olmuyor. Bulabildiğimiz en küçük ortak unsur ve parçalardan başlayıp, küçük kırıntıları bir araya getirerek daha mürekkep ve karmaşık anaparçaya ve bütüne varmayı mecbur eden yolu takip etmek zorundayız. 700'den fazla Amerikan Yerli kabilesinin dilinde bugün yaşamakta olan "üç harfli" bir Türkçe kelime bile bizleri bir anda kaybolmuş gibi görünen gizli hazineye götüren ana unsur olup çıkıveriyor. Sioux (Su) Yerli kabilesinin dilinde bugün yaşamakta olan Ina (Ana) ve Ate (Ata) kelimelerinin varlığı,14 Amerikan yerlileri ile Türk dünyası arasındaki kültür ilişkileri üzerinde "iğne ile mezar kazarcasına" yılmadan araştırma yapanlar için geçide götüren bir ışık kadar önem kazanmaktadır. Türk dilinin "genlerinden" diyebileceğimiz en önemli iki Türkçe kelimenin Sioux yerli kabilesinin dilinde yaşadığı ve bu kabilenin çocuklarının anne ve babalarını isimleriyle çağırmaktan kaçındıkları ve annelerine "Ina" (Ana), babalarına ise, "Ate" (Ata) dedikleri The Sacred Pipe adlı eserde yer almaktadır. İşin en ilginç yanı, Türkiye Türkçesinde babaya "ata" demiyoruz ama, Azerbaycan'da babaya "ata", dedeye ise "baba" denmektedir. Türk dünyasında Sioux Yerli kabilesinin kullandığı "ate" sözüne en yakın olanı Azerbaycan Türkçesinde yer almaktadır. 1990'da, Washington'da "Toprak Ana" günü ile ilgili yıllık toplantıda iştirak eden Montana'dan gelmiş Yerli Şaman'ın, kendi ana dili ile dua ederken "Ey toprak Ana" ve ".ey Gök Ata." derken, "Ina" ve "Ate" kelimelerini açıkça telaffuz ettiğine şahit oldum. Bunun yanı sıra, yine parçalardan başlayarak asıl ana kültür kütlesine varacağımız konulardan birisi de Türk Dünyası ve Amerikan Yerlilerinin folklor ve mitolojisinde yer alan Yerlilerin "Tree-of-Life" dedikleri "Hayat Ağacı"dır. Bugün, British Columbia'da yaşayan ve "Thompson Indians" olarak tanınan Yerli kabilesi, insan ruhunun bedeni terk ettikten sonra, onun bir Hayat Ağacı ile birlikte yaşamağa başladığına inanır. Bu Yerlilere göre, Hayat Ağacı devamlı olarak "uçmak" ile ölümlü dünya atasında kurulmuş olan bağın başlangıç noktasını oluşturur. Bu yerliler, normal insanın çözmesi mümkün olmayan bu sırların ancak kabilenin Şamanı tarafından çözülebileceğine inanıyorlar.15 Maya kültüründe de kainatın kudreti bir ağaçta sembolleşir. Mayaların Yağmur Tanrısı Chac arkasında Ölüm Tanrısı Ah Puch ve genç bir ağaçla dolaşır. Ölüm Tanrısı Ah Puch bu Hayat Ağacını kudretini kullanarak ikiye böler. Ölüm getiren kötü ruh ve kudretin genellikle ağacın gömülü olduğu toprak altında olduğu, iyilik seven ruh ve kuvvetin ise ağacın boy atarak büyüdüğü toprağın üstündeki kısımda olduğuna inanılır. Yağmur Tanrısı Chac, her zaman insanlara ve canlılara iyilik dağıtmaz. Onun da kızdığı anlar olur. O kızdığı zaman, insanları cezalandırmak için bazen dolu göndererek ekin tarlalarını mahveder. Ağacın içinde gizli olarak yaşayan iyi ve kötü ruhlar icabında bir tek tanrının bedeninde ve şahsında bütünleşebilir. Mayalar buna bu şekilde inanıyorlar.16 Tanrıya yakın olmak maksadıyla çeşitli dini maksatlı merasimlerin yapıldığına şahit olunmaktadır. Ulu ruhların içinde yaşadığına inanılan hayat Ağacı burada ön plana çıkmaktadır. Amerika'da Kolarado eyaletinin Kayalık Dağlar (Rocky Mountains) bölgesinde ve Kanada'nın Güney sınırına yakın yörelerde yaşayan Yerli kabileler, Tanrıya, ulu ruhlara ve süper güçlere yakın olması maksadıyla ölülerini mukaddes bildikleri Hayat Ağacının üzerine bırakarak defin merasimini tamamlarlar.17Aynı duruma, Saha Sire'de bulunduğum sırada Taygaların derinliklerine yaptığım bir araştırma gezisinde, Kangalas vilayetinin yakınlarında Lena nehrine bakan yamaçlarda mukaddes bilinen Hayat Ağacı'nın dalları arasına yerleştirilmiş içinde ölmüş insanların cesetlerinin bulunduğu yuvarlak tomruktan yapılmış çok süslü tabut-mezarlar gördüm. Burada da aynı duyguyla hareket edilerek Gök tanrıya daha yakın olmak maksadıyla ölüler Hayat Ağacı'nın yüksekteki "kolları" arasına yerleştirilmişlerdi. Mexico Yerlileri ateşi kontrol ve ona hükmeden ulu ruhlara ve güçlere şükran maksadıyla yapılan merasimlerde mukaddes bildikleri bir ağacı ormandan özenle keserek onu kabilenin meydanına dikerler. Bu direğin dikilişindeki maksat her şeyi var eden ve her şeyin sahibi olan "Bir"e gösterilen saygı ve bağlılıktır. Mexico Yerlileri bu ağacın içinde ulu ruhların yaşadığına inanırlar. Bu Hayat Ağacı'nın tepesine Ağaç Tanrısı Xocotl'un hamurdan yapılarak pişirilmiş bir heykelciğini dikerler. Sonra kabilenin gençleri arasında kıyasıya bir yarış başlar. Gençlerden hangisi bu ağacın başına tırmanmayı başarırsa, hamurdan yapılmış heykelciği aşağıda bekleyen kalabalığa atar. Bu heykelcik ekmek şeklinde pişirilmiş olduğu için küçük parçalara bölünerek kalabalık tarafından yenir. Ağaç Tanrısı'nın ekmek şeklinde hamurdan yapılmış bu heykelciği hayat veren bereketin sembolü olarak kabul edilir.18 Sibirya'ya yaptığım araştırma gezisi sırasında Saha Sire'de Saha Türklerinin tanınmış Şamanı Vasiliy Nikiforov'u Kangalas vilayetine bağlı Loomtuka köyündeki "Balağan"ında ziyaret etme fırsatını buldum. Bu ziyaret sırasında, sözünü ettiğimiz Hayat Ağacı'ndan birisini Şaman Nikiforov'un evinin bahçesinde gördüm. Şaman Nikiforov bu "Mukaddes Hayat Ağacı"nın yerini Sibirya Taygalarındaki yüz binlerce ağacın içinde gördüğü mistik bir rüyada belirledikten sonra gidip o "ağacı" büyük bir özenle ve merasimle kestikten sonra getirip evinin bahçesine diktiğini anlattı bana. Nikiforov'un evinin bahçesine diktiği Hayat Ağacı "on bir" dallıydı ve bunun Şaman Nikiforov için çok özel bir anlamı vardı.19 Amerika'nın Delaware eyaletinde yaşayan Algonkin Yerli kabilesinin Lenape boyunun inançları, yeryüzünün koruyucusu Manitu'nun bütün güç ve kudretini elinde tutan yegane güç kaynağına sıkıca bağlıdır. Algonkinlerin 19. yüzyılın başlarında derlenerek yazıya geçirilen "Walam Olum" adlı Yaratılış destanında kainatı yaratan ulu ruh20 Gicelamu-Kaong adlı Tanrı'nın sonsuz kudretinden ve bu Tanrı'nın Hayat Ağacı'nın içindeki gizli ilahi güçle olan yakın ilişkisinden bahsedilmektedir. Bu destana göre, Algonkinlerin bu Tanrısı kainatı kendi istediği şekilde yaratmıştır. Algonkin Yerlilerinin inancına göre, dini merasimlerin yapıldığı "Uzun Ev"in orta yerine dikilmiş olan Hayat Ağacı, göğün 12. katına kadar uzanmaktadır. Kendilerinin inandıkları Gök Tanrı Gicelamu-Kaong eli ile bu Hayat Ağacı'nı 12. katta tepesinden tutmaktadır. Orta Asya Türk boylarında olduğu gibi, Amerikan Yerlileri arasında da Hayat Ağacı'na büyük değer verildiğine şahit oluyoruz. Korkunç İvan tarafından Hıristiyan dinine sokulan Çuvaşistan Türkleri, yaşamak zorunda bırakıldıkları zor şartlara rağmen eski Milli inançları olan Gök Tanrı Dini'ne ve Gök tanrı Salti-Tura'ya olan bağlılıklarını devam ettirmişlerdir. 1997'nin Ağustos ayında Çuvaşistan'a yaptığımız araştırma gezisinde Çuvaşistan Türklerinin bu inançla yaşamakta olduklarına şahit oldum. Başkent Şubaşkar'a yakın, İdil nehrinin kıyısında ormanlık bir alan içerisinde Akça Kayın ve çam ağaçlarıyla kaplı alanın içindeki Şaman Tepesi olarak anılan yere gittik. Gök Tanrı Salti-Tura'ya adanacak kurbanın kesileceği yerdeki Hayat Ağacı olarak asırlardır saygı duyulan görkemli ve bir o kadar da sağlıklı olan büyükçe bir ağacın etrafında toplandık. Yapılan merasime başlamadan önce, koyun sürüsünün köye gelmesini bekledik. Sürüden, koçlardan en güzeli seçilerek, kurban edilmek üzere Gök Tanrı'nın birliğinin sembolü olan Hayat Ağacı'nın yanına yatırıldı. Ayakları ikişer ikişer bağlandı. Yakılan ateşin alevleri bir adam boyunu aştı. Çuvaşların "Yumzya" dedikleri Şaman Tepesi'nde Çuvaşların Gök Tanrısı Salti-Tura'ya adanacak kurbanın ayinini yönetmek için gereken emirleri vermeğe başladı. Şaman Tepesi'ndeki bu ayini yöneten Yumzya, yakılan bu ateşin etrafındaki insanları, yüzleri Hayat Ağacı'na dönük olmak üzere hilal şeklinde dizdi. Yumzya'nın verdiği emirlere uygun olarak, sağ el, sol elin üzerine gelecek şekilde eller göbek üzerinde bağlandı. Tek Tanrılı dinlerin her birinden bazı kısımların alınarak ortak bir ibadet şekline dönüştürülen Salti-Tura ayini başladı. Salti-Tura'ya yakarış bittikten sonra sıra kurbanın kesilmesine geldi. Merasimin bu safhasında, yüzü Hayat Ağacı'na doğru gelecek şekilde yere yatırılmış koçun başından başlayarak sırtına kadar un ve bu unun üzerinden de su döküldü. Merasimi yöneten Yumzya (Şaman) "Eğer Gök Tanrı kurbanımızı kabul ederse bu koç şimdi titreyecek ve biz bunu göreceğiz," dedi. Koç gerçekten titredi ve başını salladı ve koçun etrafında halka olanlarla beraber bunu hepimiz gördük. Yumzya, "Gördüğünüz gibi Gök Tanrı bizim kurbanımızı kabul etti," dedi. Kurban edilen koçun kanı yere akıtılmadan büyükçe bir leğenin içinde toplandı. Sonra Yumzya bunu alarak Gök Tanrı'nın "Bir"liğini temsil ettiğine inandıkları Hayat Ağacı'nı dört bir yanından bu kanla ıslattı. Bununla, Çuvaş Türklerinin Şaman Tepesi'nde yaptıkları adak merasimi tamamlandı.21 Çuvaşlar tarafından çok büyük bir değer verilen bu Hayat Ağacı, ölümlü insan oğlu ile her şeyin sahibi Gök Tanrı arasında kurulmuş yegane bağ ve köprü olma özelliğini taşımaktadır. Hayat Ağacı'na aynı şekilde yaklaşım ve değer verilmesini Amerikan Yerlileri arasında da görüyoruz. Amerika'nın Kuzeybatı sahil şeridi ve Kanada'nın Güneybatı kısımlarında ve yüksek platolarda yaşayan Yerli Kızılderililer arasında kainatı kendi istediği gibi yaratan Gök Tanrı "Wakan-Tanka" ile Hayat Ağacı arasında kopmaz bir ilahi bağın mevcut olduğu inancı hakimdir.22 Bella Coola'da yaşayan Amerikan Yerlilerinin inançlarına göre, Hayat Ağacı'ndan kesilerek köyün meydanına dikilen direk, gök kubbeye destek vermekte ve Güneşin kopup yere düşmesine mani olmaktadır. Bu direğin tam tepesinde ise, ulu ruhların yardımıyla gözcülük etmesi için dikilmiş bir kartal vardır.23 Kuzey Amerika Yerlileri arasında dini inanç yönünden büyük değer verilen ve Hayat Ağacı'nın tepesinden onu koruyan, etrafı gözeten kartal motifi her zaman pozitif bir karakter taşımakta ve her zaman iyilikten ve yardımdan yana olan bir ruhun timsali olarak bilinmektedir. Bunun tam zıttı olan, devamlı olarak Gök Tanrı'nın yarattıklarına ve insanlara kötülük etmek isteyen Karanlık Dünyadaki yer altı ruhlarını ise yılanın temsil ettiğine inanan Yerli kabileleri, bütün kötülüklerin anasının karanlık dünya olarak adlandırılan Yer altı dünyasında saklandığına kendi mitolojilerinde yer vermektedirler. Kartalın yılana düşman olmasını ve onu parçalayıp yemekten bu kadar zevk almasını yine kendi mitolojileri içinde değerlendiriyorlar. Avcılık ve balıkçılıkla geçinen yarı göçebe Yerli kabileleri kesinlikle bir Hayat Ağacı'nın var olduğuna inanıyorlar. Bu inanç, Alaska'nın Güneyi ve Amerika'nın Kuzeybatı sahillerinde yaşayan, Orta Asya'daki Televitlerin akrabaları olduklarını kaydeden Tilingit Yerli kabileleri arasında oldukça yaygındır.24 Türk dünyasında tek Tanrılı dinler kabul edilmeden önce, Gök Tanrı inancının prensipleri arasında Hayat Ağacı'nın önemli bir yeri vardı. Türk boyları İslamiyet'i kabul ettikten sonra bile, Gök Tanrı inancının bazı bölümlerini İslam'la beraber yaşamış, yaşatmış ve bundan hiçbir rahatsızlık duymamıştır. Türk devlet adamları en güçlü ve haşmetli oldukları devirlerde bile Türk insanını kültür mirası yoluyla tarihine ve geçmişine bağlayan Gök Tanrı inancını korumuş ve nesillere taşımışlardır. Bugün, Erzurum'daki Çifte Minareler Medresesi'nin ana giriş kapısının sağ ve sol yanındaki sütunların üzerine işlenen ve tepesinde,Yerli Kızılderililerin Hayat Ağacı'ndaki gibi, kartal olan ağaç motifi, Türk dünyasında ve Yerli Kızılderililer arasında yaygın olarak yaşayan Hayat Ağacı'ndan başka bir şey değildir. Erzurum Çifte Minareler Medresesi'nin girişinde yer alan Hayat Ağacı motifi, Mayaların medeniyetinde, özellikle Palanque'deki meşhur Maya tapınağının duvarlarındaki taş kabartmalarda yaşatıldığını görüyoruz. Mayalarda ve Türk mitolojisinde canlı olan bitkilerin ve hatta insanların var oluşunun ana kaynağının Hayat Ağacı olduğu inancı yer almaktadır. H. Wassen'in 1934 yılında İsviçre'de yayınlanan bir makalesinde bu konu derinliğine incelenmektedir. Acawai, Cuna ve Choc Yerli kabileleri bitkilerin, hayvanların ve hatta insanların Hayat Ağacı'ndan türeyerek yer yüzüne dağıldıkları inancındadırlar. Mayaların Palanque'deki mabedin duvarlarında günümüze kadar yaşattıkları ve Acawai, Cuna ve Chock Yerlileri arasında yaşatılan bitkilerin, hayvanların ve insanların Hayat Ağacı'ndan türedikleri yolundaki inanç, Türk Dünyası destanlarında, en belirgin örneği ile gökten bir ağacın başına inen ışıktan Türk boylarının atalarının türemesi şeklinde yaşamaktadır.25 Altay Türklerinin inançlarına göre, kainatın tam orta yerinden gökyüzüne yükselen yer yüzünün en büyük ve ulu ağacı Bay Ülgendir. Türk dünyasının kültüründe Hayat Ağacı olarak bilinen Bay Ülgen'in yaprakları gümüştendir. Sumeru Dağında yetiştiğine inanılan bu Hayat Ağacı, dünyanın merkezinde bulunan yüce dağlarda boy atarak büyümüştür. Altay Türklerinin bir halk şiirinde Hayat Ağacıyla ilgili olarak"...Dünyanın tam orta yerinde demirden bir dağ var, bu dağın üzerinde yedi dallı ulu bir Kayın (Huş) ağacı var..." denmektedir.26 Tatar Türklerinin inancına göre, Hayat Ağacı, dünyanın orta direği olan ulu ağaçtan dallarının güzelliği yanında canlı bir ağaç olması, sağlıklı ve gümrah olmasıyla farklılık gösterir. Anlatılan Altay destanları ve masallarında olduğu gibi, Tatar masallarında da Hayat Ağacı çoğu zaman gürül-gürül akan bir suyun başında, bir göl veya bir denizin kenarında ve bazen bir suyun ortasında bitmiş olarak tasvir edilmektedir. Bazen Türk Dünyasının Hayat Ağacı'ın kendisinin gençlik suyu ürettiği kaydedilir. Tatar Türklerinin bir halk şiirinde Hayat Ağacı şöyle tasvir edilmektedir: "Göğün on iki katına yükselen Bir dağın tepesinde Göğün katına yükselen bir Huş Ağacı Kabuğu altın Köklerinin olduğu yer altın kaplı İçi hayat suyu dolu bir göl içinde." Bu Tatar şiirinin devamında bu Hayat Ağacı'nın bakımını Tatarların ulu atalarının üstlendiği ve bu görevin Gök Tanrı tarafından Tatarların atası Tata'ya bir hediye olarak verildiği kaydedilir. Sibirya'da, Saha Türklerinin ülkesinde yaşayan Hayat Ağacı inancı, Türk Dünyası içerisinde en köklü olan inançların başında gelir. ".Sahaların bir halk masalında yer alan hayat Ağacı, göğün sekizinci katındadır ve sekiz dalı vardır. Bu Hayat Ağacı'nın kabuğu ve kozaları gümüşten, suyu altından kozaları yumruk büyüklüğünde, yapraklarının her biri bir at gönü genişliğindedir. Hayat Ağacı'nın tepesinden mis gibi kokan temiz bir su akmaktadır. Onun suyundan içenin bütün ağrı ve sızıları yok olur. Acıkmış olanların karnı bu suyu içtikten sonra doyar..."27 Saha Türklerinin destanlarına göre, insana hayat ve gençlik veren bu Hayat Ağacı'nın olduğu yer, ilk insan oğlunun yaratıldığı yerdir ve Sahalar bu ağacın bulunduğu yere Uçmak olarak bakarlar. Sahalar, ilk insan yaratıldığında Gök Tanrı'ya, "...Neden yaratıldım?" diye sorduğuna inanırlar. İlk insan yaratıldıktan sonra tepesi göğün üçüncü katına ulaşan Hayat Ağacı'nın yanına gelir. Bu ağacın altın sarısı yapraklarından duru ve berrak bir suyun aktığını görür. Bu sudan içmesi için Gök Tanrı tarafından özel olarak seçilmiş olan bu insan, bu sudan içtikten sonra, Hayat Ağacı'nın gövdesinden bir kapının açıldığını görür. Açılan bu kapıdan bir kadın çıkar ve bu insana Gök tanrı tarafından beşeriyetin ulu atası olarak görevlendirildiği müjdesini verir.28 Saha Türklerinin başka bir halk masalında ise, yaratılan bu ilk insan ".Beyaz tenli bir gençtir." Yukarıda boşluğa giden sonsuz bir yol, onun aşağısında yedi kat gökyüzü ve Cennetin dokuz mertebesi, orta yerinde ayın hiç batmadığı, güneşin kaybolmadığı hiç kışı olmayan bir yazın hüküm sürdüğü ve guguk kuşunun devamlı öttüğü bir ortamda yaratılan ".Genç beyaz bir insan." yaratıldığı yeri gezip görmek ister. Doğuya doğru baktığında geniş gövdeli, ışık saçan bir ağaç görür. Bu ağaç, yüksekçe bir tepenin üzerinde büyüyen bir ağaçtır. Gördüğü bu ağaç, etrafına güzel kokular saçmakta kabuğu hiçbir zaman kurumayan, kozaları tersine dönmüş iri kadehlere benzeyen görkemli bir ağaçtı. Ağacın tepesi göğün yedinci katına kadar yükseliyordu. Bu Hayat Ağacı'nın tepesi Gök Tanrı "Yergün Ay Toyon"un olduğu kata kadar varmıştı. Kökleri ise akıl almaz hakikatların yattığı yerin derinliklerine kadar uzanıyordu. Bu ağacın yaprakları cennette insanı yaratan Gök Tanrı ile konuşabiliyordu. Güneye doğru yönelen bu yaratılan ilk insan, sakin, dup-duru ve berrak bir süt gölü gördü. Yeşillikler arasından uzanan bu gölün üzerinden rüzgar bile esmiyordu. Kuzeye baktığında karanlık sık ormanlıklar gördü. Gece gündüz demeden bu ormanlıktaki ağaçlardan çatırtılı sesler çıkıyor ve bu ses hayvanları ürküterek onların sağa-sola kaçışmasına sebep oluyordu. Deli gibi esen fırtınadan bu Hayat Ağacı'nı korumak için onun etrafını başı tavşan derisi gibi bembeyaz dağlar çevirmişti. Batıda ise başı açık dağlar ve alçak dallı ağaçlar uzanıyordu. Saha Türkleri arasından Gök Tanrı'nın yarattığı ilk insan ve Sahaların ilk atası Ar-Sogotaç (Tek Adam) bir kutsal evin içinde oturmaktadır. Onun oturduğu yer, dört köşelidir. Bu yerin kırk penceresi, elli direği, otuz tane atması, duvarları ve döşemesi altından, çatısı gümüştendir. Sahaların atasının yaşadığı bu yer yedi katlıdır. Hayat Ağacı, Saha Türkleri arasındaki tarifini bu şekliyle bulur. Sahaların atası, oturduğu evin balkonuna çıkıp Doğuya doğru baktığında o otlar arasından yükselen ağaçların en ulusunu görür. Bu ağacın tepesi mavi göklere kadar yükselmektedir. Ağacın yaşı asırlara beraberdir. Bu Hayat Ağacı'nın kökleri ölülerin ruhlarının bulunduğu yere kadar uzanır. Tepesi ise göğün dokuz kat üstüne ulaşır. Hayat Ağacı'nın her bir yaprağının genişliği yedi kulaç, ve bu ağacın köklerinin arasından ölümsüzlük suyu kaynayıp akar. Yaşlanan aç ve zayıf ala sığırlar uçan ve kaçan av hayvanları bu ağacın köklerinin arasından kaynayan bu sudan içer, ağaçların dalları ve kozalarından akan sakızdan yaladıklarında yeniden eski gençliklerine kavuşurlardı. Hayat Ağacı'nın bu yüksek ruhundan yararlanan Sahaların ulu atası Ar-Soğotaç, bütün bilgilerini Cennette oturan ve bu "Tek Adamın" atası olan Ar-Toyon (Gök Tanrı) dan alır. Sahaların ilk atası olan Ar-Soğotaç'ın anası ise Kubay Hatun'dur. Kubay Hatun Sahaların ilk atasını doğurduktan sonra hemen onu göğün üçüncü katına indirdi ki, o beşeriyetin atası olsun. Sahaların Hayat Ağacı, yaratılmış olan benzerlerinin en ulusudur. Saha Türklerinin inançlarına göre, Sahaların Hayat Ağacı'nın dalları bütün dünyayı kaplayacak kadar geniş, ve Cennete ulaşabilecek kadar yüksektir. Baharda açan çiçeklerinden bal damlar. Sahaların inandığı bu Hayat Ağacı'nın kökleri arasında üç önemli tanrı yaşar.29 Batı Sibirya Türkleri Hayat Ağacı'nın demirden bir dağın tepesinde olduğuna inanırlar. Bu demir dağ dünyanın tam ortasında bulunmakta ve dünyanın merkezini teşkil etmektedir. Demir dağın tepesindeki ağacın altından Hayat Suyu kaynaklanır ve akar.30 Saha Türkleri, gökten Hayat Ağacı'nın içine indirilmiş ve ilk insanın burada yaratılmış olduğuna inandıkları için bütün dualarında ve yakarışlarında ".Beni doğurduğun için anam, yarattığın için Tanrım ol." diyerek hayat Ağacı'na dua ederler. Bundan başka, bütün yaratıklar hayat Ağacı'nın etrafında çevrelenirler. İlk insanın yaratıldığı günden beri Saha Türkleri, Hayat Ağacı'na yakarışlarında, ".Bana ak sığırlar verdin, kuşlarımı, av hayvanlarımı besledin, kara suda yüzen balıkları bir arada sakladın..." şeklinde dua ederler.31 Orta Asya Türk boyları arasında olduğu gibi, Saha Türkleri arasında yaşayan inanca göre, Hayat Ağacı'nın köklerinin arasından Hayat Suyu akar.32 Hayat Ağacı, "Bilgi Ağacı" manasına da gelir. Bu ağaç Cennette yetişir. Hayat Ağacı yeni neslin üremesini temin için daima merkezde yer alır. Hayat Ağacı, diriliş ve ölümün sembolü, var olmanın merkezini ve kainatın dingilini oluşturur. Hayat Ağacı, başlangıç ve bitişi aynı anda temsil etmesiyle önem kazanır. Ölümsüzlüğe erişme Hayat Ağacı'nın meyvesini yemekle mümkünmüş gibi görünür. İnsanlara ölümsüzlük vereceğine inanılan Hayat Suyu da yine bu Hayat Ağacı'nın köklerinin arasından kaynar.33 Bering Boğazı'nın Asya tarafında, Kuzey-Doğu Sibirya topraklarında yaşayan Saha Türklerinin mitoloji ve inançları arasında Hayat Ağacı'na verilen kutsal değerin Amerika Yerlileri arasında da yaygın bir şekilde yaşadığına şahit olmaktayız. Kuzey Amerika Yerli kabilelerinden Arıkara yerlileri her yıl yaz aylarında "Cedar tree" "Sedir Ağacı" merasim ve şenlikleri düzenler. Dini maksatlı mevsimlik bu merasime meydanın orta yerinde büyükçe bir ateşin yakılmasıyla başlanır. Merasimin yapıldığı meydanın dört köşesine birer direk dikilir. Bu direkler, güneşi, yıldırımı, rüzgarı ve geceyi temsil eder. Ateşin etrafında dört köşeye dikilen bu direklerin çökmesin diye Gök kubbeyi tuttuğuna inanılır. Aynı zamanda Dünyanın dört köşesini de temsil eden bu dört direğin Gün doğan tarafında merasimi yöneten Şaman ve onun yardımcıları olan davulcular yer alır. Gün batan taraftaki direğin yanında ise kabilenin bilge kişileri ve onların yardımcıları olan davulcular yer almaktadır. Ateşin etrafında yer alan Şaman ve yardımcıları, ".kainatta ilk var olan ateş için." dini ilahiler söylerler. Arıkara Yerli Kızılderili kabilesinin bu yazlık merasimi dört gün sürer. Bu merasimin ikinci gününde yapılan dualar ve yakarışlar insanlar ve canlılar için dünyayı yeşil tutan Sedir Ağacı için yapılır. Sedir ağacına hürmeten ateşin başında toplananlar bu ağaca hürmetle yakarırlar ve ağaca renkli kumaşlar, çeşitli tüyler ve soyulmuş söğüt yapraklarından yapılmış "at" sembolleri asarlar. Hayat Ağacı'na sembolik olarak asılan bu hediyeleri kabilenin Şamanı eliyle çeşitli işaretler yaparak kutsar. Sonunda Elk (Geyik) kabilesinden biri Sedir ağacının tepesine bir Şahin teleği bağlar. Daha sonra bu ağaca dokunulmaz ve olduğu gibi bırakılır. Yıl boyunca bir dileği olan analar, genç kızlar bu "Büyükanne" Sedir ağacına gelirler. Adaklar adar ve renkli bez bağlarlar. Yeni çocuğu olan anneler bebeği yaşasın diye bebeğin patiğinin tekini bu ağaca asar. Yeni Yıl merasimleri başlamadan üzerine çeşitli kumaş parçaları ve çocuk patikleri bağlanmış bu ağacı Missouri nehrinin sularına bırakırlar. Üzerinde yüzlerce çocuk patiği ve renkli bez parçasının bağlı olduğu bu Sedir ağacı nehrin sularıyla akıp giderken geride kalan Arıkara Kabilesine onun insanlarıyla hala diri ve sağlam olduğunu hatırlatır. Arıkara kabilesi, saygı duyduğu Hayat Ağacı'nın (Sedir Ağacı) hayat veren ve dişilik özelliğine sahip olduğuna inanır.34 Güney Amerika'da büyük medeniyetleriyle tanınan Azteklerle beraber Kuzey Amerika'daki Navaho Kabilesi yer altı dünyasında "hayat veren" bir ağacın varlığına inanırlar.35 Azerbaycan Masalı "Melik Memmed Nağılı"nda36 yenildiği zaman yüz yaşındaki bir ihtiyarı 18 yaşında bir delikanlı yapan ve yılda sadece bir tek elma veren"Ağaç" Navaho kabilesinin inandığı insanı gençleştiren ağacın aynısıdır. Arıkara Kabilesinin inandığı "Büyükanne Sedir Ağacı" kabile mensuplarına hayat veren mukaddes Hayat Ağacı olarak dini merasimlerde anılır. Amerika'da Omaha Yerli kabilesinin "Mukaddes direk" olarak kabul ettikleri efsanevi Sedir ağacının kabileyi felaketten ve tamamen yok olmaktan kurtardığına inanılır.37 Omaha Yerli Kızılderili kabilesi Sedir ağacını mukaddes bilir ve her hangi bir dilek ve arzuları olursa ona bildirirler. Eğer bir lider çıkar da Omaha yerlilerini yöneteceğini söylerse o zaman o şahıs bu Sedir ağacına gönderilir. Bu Sedir ağacının onun adaylığını tasdik etmesi beslenir. Sadece, bu Sedir Ağacı onun kabileyi yönetmesine izin verebilir.38 Oglala yerli kabilesinin inancına göre, Hayat Ağacı eski çağlardan gelmiş ve kabilesine ahlak ve nizam getirmiş mukaddes bir kadındır. Creek Yerli kabilesi ise, Hayat Ağacı'nın kabileye devamlı zaferler bahşeden mukaddes bir unsur olarak kabul eder.39 Türk Dünyası ve Amerikan Yerli Kızılderili kabilelerinin Hayat Ağacı'na verdikleri mukaddes değerin büyük benzerlikler ve paralellikler gösterdiğinin tespit edilmesi bu konuda araştırma yapanlara cesaret verecek niteliktedir. Gelecekte Saha, Altay, Tuva, Hakas, Şor ve Televit Türk bölgesindeki bilim adamlarının da bu konuya ilgi duyup eğilmeleri ile konu ileriye doğru ivme kazanacaktır. Amerika Yerli kabileleri ve Türk dünyasında "Yeni Yılın Başı" ile ilgili merasimlerde büyük benzerliler ve paralellikler müşahede edilmiştir.40 Dünyanın dört köşesinin olduğu ve her köşesinin kendisine has bir renkle anıldığı Ziya Gökalp tarafından belirtilmiştir. Özellikle Navaho yerlilerinin hayatında önemli yer tuttuğu görülmüş ve tespit edilmiştir. Gökalp konu ile ilgili olarak; "...Türkler, seneyi dört cihetin totemleriyle ifade ettikleri gibi, senenin aylarını da yine dört cihetin totem isimleriyle ifade ederlerdi."41 Orta Asya Türk toplulukları, Saha Türkleri, Altay, Hakas, Tuva ve Şor Türklerinde Mart ayında Yeni Yıl başlar. Hakas Türkleri, Yeni Yılın başı olarak bilinen Mart ayında çeşitli merasimleri büyük bir titizlikle yerine getirirler. Bu tür merasimler bugün Amerikan Yerli kabileleri arasında da canlılığını korumakta ve paralellikler göstermektedir. Hakas Türkleri arasında yerine getirilen merasimler şöyledir: ".Bizim halkımız yeni yılı 22 Mart günü kutlar. Adı Yılbaşıdır. Gün saatleriyle gece saatleri eşit olduğu zaman gün doğarken o gün ona tapınılır. Daha sonra kutsal ateş anaya tapınılır. Dünyadaki bu ateş küçük güneş sayılır. Bu kursal ateşte Kara Çalma (İpek) yakılır. Bu Kara Çalma yakılmadan önce, üç ayrı bohça bağlarlar. Birinci bohça ile hastalıklar, ikinci bohça ile acılar, üçüncü bohça ile dertler bağlanır. Sonra ateşe atılır yakılır. Daha sonra Izıh (kutsal) Ak Ağaç'a (Akça Kayın) yeşil, kırmızı ve beyaz bezler sarılır. Göğe hayat için dua edilir. Yeşil, "hayatın rengi"; kırmızı, "kan damarı kurumasın", beyaz, "hayat temiz olsun" anlamındadır."42 Amerika'nın Sub-Arktik bölgelerinde yaşayan Yerli Kabileleri, yılda bir defa "Mart" ayında "Fedding the Fire" (Ateşi Doyurma) merasimleri yaparlar. Bu merasimin, Yerlilerin ölen yakınlarının ruhlarını sevindireceğine inanılır. "Beawer" (Kunduz) yerlileri bu merasime çok önem verirler. Amerika'nın kuzeyinde yaşayan yerliler arasında, yanan ateşe "et" atarak onu tatmin etmek merasimini en ciddi şekilde takip ederler. Bunun yanında yine Baharın başlaması Somon balığının nehirlerin kaynağına doğru göçleri başladığı zaman, British Columbia'da yaşayan yerli kabilelerden Tanaina Yerlileri, ateşe et atarak, "Ateşin Doyurulması" merasimini yerine getirirler. Bu merasimle tabiatta hayatın yenileneceğine inanırlar.43 Şaman Kültürünü yaşayan ve yaşatan Türk boylarının inancına göre, ateş bütün pislik ve kötülükleri temizler, kötü ruhları kovar. VI. yüzyılda Batı Göktürk Kaanı'na gelen Bizans elçilerini huzura almadan önce onları iki ateş atasından geçirirlerdi. Bu tören elçilerle beraber gelmesi muhtemel kötü ruhları kovmak maksadıyla yapılırdı. Bu inanca Türklerde de rastlamaktayız. Başkurtlar ve Kazaklar, bir yağlı bezi yakarak onu hastanın etrafında "alas.alas." diyerek gezdirirler. Buna Kazak ve Başkurtlarda "alaslama", Anadolu'da ise, "alazlama" denir.44 Kuzey Amerika'da yaşayan Sioux (Su) yerli kabilesinde "ateşe" Ulu Ruhun (Gök Tanrı'nın) yeryüzündeki ebedi temsilcisi olarak hürmet edilir. Amerika'nın Gök Tanrı tarafından yaratılan büyük bir ada olduğuna inanan Sioux Yerlileri, "Mukaddes Ateş"in ebedi olarak yanacağına ve insanları koruyacağına inanırlar. Ateşten geçip Temizlendikçe, Ulu Ruha daha çok yaklaşacağına inanan Sioux Yerlileri, ateşi, ".ebedi ve sonsuza kadar yanan." bir kuvvet ve kudret kaynağı olarak kabul ediyorlar.45 Ateşin doyurulması olayını Saha Sire'ye yaptığım araştırma gezisinde bizzat yaşayarak müşahede ettim. ".Şaman Vasiliy Nikiforov sohbetine bir noktadan sonra devam etmek istemedi. Etrafına bakındı ve konuşmasını tamamladı. Sonra bana dönerek, "İstersen seninle Şamanca konuşalım, ne dersin?" dedi. Gücünü benim üzerimde denemek istiyordu. "Olur, neden olmasın. Büyük şeref duyarım, "dedim..Balağan'da olan diğer misafirleri dışarı çıkardı. İçeride sadece tercümanımız Andrei Nazarov kaldı. Yanan ateşe birkaç iri odun daha attı. Çam çırası alıştı. Alevler çatırtıyla yükselmeğe başladı. İçeriyi tamamen ocaktan çıkan ışık kapladı..Ocağın önüne bir kabın içinde "pişi" (Sahalar Alaacı diyorlar), ve bir atın yelesinden kesilmiş üç küçük deste at kılı koydu. Ateşin önüne yerleşti. Ateşe tabaktaki "pişi"leri ve at yelesinden kesilmiş kılları atarak "ateşi besledi". Sonra yüksek sesle "ateşle konuşmağa" başladı; ".Aal uotum iççite (Al Ateşin ruhu), Aan Uxxan ehekkeem (Atam Aaan Uxxan-Ateş Ruhunun adı) .Aal uotum nönnüö ahattagım buollun. Küöh uotum nönüö küğndüleetegim buollun. Anılaax sıalaax alaacınan ayax tuttagım buollun (Al ateşin vasıtasıyla Gök ateşin vasıtasıyla size ikramda bulunuyor, size tereyağında pişmiş alaacı (pişi) sunuyorum) ..."46 Sioux (Su) Yerli kabilesinde yeni yılın başlangıcı için yapılan merasimler Sioux topraklarında "Ot Biten Ay" olarak adlandırılan Mart ayında yapılır.Yeni Yıl,"Ot Biten Ay" ile başlar. Mart ayının girmesiyle Sioux kabilesinde bir canlanma ve hazırlık görülür. Atlara çok önem verilen bu Yerli kabilesinde 2 yıllık "damdan çıkma" taylara artık bu ayda eğer vurulur. Bu ay içerisinde, yılkının içinde döllenmeğe müsait olmayan aygırlar artık "iğdiş" edilir. Kabilenin aksakalları, özelikle kabiledeki atların döllenme ve çoğalmaları ile ilgili mevsimlik ilere büyük önem verir ve onunla uğraşırlar. Kıştan kalan Tee-Pee (Tipi) dedikleri gönden çadırlar bir önceki kıştan hazırlanan derilerle tamir edilir. Yamalana bilecekler yamalanır veya yenileri hazırlanır. Bir önceki yıldan tütsülenmiş ve Mart ayına saklanmış gönler çıkarılır ve hasıl edilir. Yeni yılın başı ile ilgili merasimlerde giyinmek için Makosenler (hasıl deriden ayakkabı) yapılır. Mart ayının girmesiyle, Siouxlar kıştan çıkmış olmanın vermiş olduğu yorgunluktan ve tembellikten bir an önce kurtulmağa çalışırlar. Kabilenin erkekleri avlanmağa çıkarlar. At yarışları yaparlar. Kabilenin kadınları, genç kız ve gelinleri dağlara ve ovalara yayılır, evlerinin ihtiyacı olan yabani pancar ve ilaç bitkilerini toplar ve kış için kuruturlar. Bunların bir kısmını günlük hayatlarında kullanırlar.47 Gagauz Türkleri arasında yaşatıldığı gibi, Sioux yerlileri de Mart ile başlayan yılın aylarını tabiatta mevsimlerin içerisindeki değişikliklere göre adlandırmaktadırlar. Sioux yerlilerinde Mart ayı ile başlayan yeni yılın ayları şöyle sıralanır: ⦁ Mart: "Moon When the Grass Comes Up" (Ot Biten Ay) ⦁ Nisan: "Moon of the Birthof Calves" (Dana Doğan Ay) ⦁ Mayıs: "Moon of Tunderstorm" (Yıldırımlar Çakan Ay) ⦁ Haziran: "Moon of Riepe Juneberries" (Çilek Olgunlaşan Ay) ⦁ Temmuz: "Cherry Ripening Moon" (Kiraz Ay) ⦁ Ağustos: "Moon of Ripe Plums" (Kara Erik Ayı) ⦁ Eylül: "Moon of Yelleow Leaves" (Sarı Yapraklar Ayı) ⦁ Ekim: "Moon of Faling Leaves" (Yaprak Dökümü Ayı) ⦁ Kasım: "Moon of Hairless Calves" (Sığırların Tüy Döküm Ayı) ⦁ Aralık: "Moon of the Frost in the Tee-Pee" (çadırda Don Ayı) ⦁ Ocak: "Tree Popping Moon" (Ağaç Donduran Ay) ⦁ Şubat: "Sore Eyes Moon" (Kar Körlüğü Ayı.48 Gagauz Türklerinde Mart ayı ile başlayan Yeni Yılın ayları ise şöyledir: ⦁ Mart: Baba Marta ⦁ Nisan: Çiçek Ayı ⦁ Mayıs: Hıdırlez (Hıdırilyas) ⦁ Haziran: Kiraz Ayı ⦁ Temmuz: Orak Ayı ⦁ Ağustos: Harman Ayı ⦁ Eylül: Ceviz Ayı ⦁ Ekim: Canavar Ayı ⦁ Kasım: Kasım ⦁ Aralık: Kırım Ayı ⦁ Ocak: Büyük Ay ⦁ Şubat: Küçük Ay49 Türk kültür hazinemize baktığımızda bazı ayların Oğuz boyları arasında tabiatta baş veren olaylara ve hayvanların hareketlerine uygun adlar aldığını görüyoruz. ".İlk Baharın birinci ayına "Oğlak Ayı", ikinci ayına "Ulu Oğlak Ayı", üçüncü ayına "Ulu Ay" denilirmiş. Diğer aylar da yine bu şekilde yani, mevsimlerin totemleri ile anılırmış.50 Sioux yerli kabilesi yılın 12 ayını Güneşe göre değil, Ayın hareketlerine göre ayarlamaktadır. Amerikan Yerlileri, yılın çeşitli mevsimlerinde kutlama ayinleri düzenlerler. Bu merasimlerin bazıları mevsimlerin değişmesiyle ilgilidir. Bazı merasimler sadece yılın belirli mevsimlerinde yapılmaktadır. New Mexico eyaletinde yaşayan Zuni yerli kabilesi, bir yılı zamanın akışı olarak tanımlıyor. Bir yılın içindeki 12 ayı ise, "Yıla Dayalı Merdiven" olarak kabul ediyor.51 Kaliforniya eyaletinde yaşayan Hupa yerlileri, bir insanın yaşını dişlerine bakarak tayin ederler. Maiudu kabilesi ise, bir yılın dört mevsimini, Yağmur Mevsimi, Yaprak Mevsimi, Kuraklık Mevsimi ve Yaprak Dökümü Mevsimi olarak belirler. Güney Arizona eyaletinde yaşayan Pima yerlileri tarihi olayları ellerinde taşıdıkları değnek veya bastonlarına çeşitli çentikler atarak kaydederler. Fakat bunların ne manaya geldiğini sadece o çentikleri atan şahıslar biliyor, başkaları çözemiyorlar.52 Navajo (Navaho) ve Apache (Apaçi) Amerikan Yerli kabileleri dünyanın da insanlar gibi doğup-büyüyüp-gelişmesini tamamladıktan sonra öldüğüne inanıyorlar. Dünyanın doğuşu "İlkbahar", büyümesi "Yaz", gelişmesi "Sonbahar" ve ölümü "Kış" mevsimleriyle izah edilmektedir. Toprağın il nefesleşmesi ve canlanması, Yerli kabilelerden Navaho ve Apaçilerin kendilerini yeni yıla ve bahara hazırlamasına sevk etmektedir. Bu da mevsimlik merasimle ilahili ve danslı şenliklerle kutlanır. ".Baharı Martta kutlayan Navaho ve Apaçiler, yazın kuraklığında "yağmur" duasına çıkarlar. Sonbaharda ise ekinlerin yıldırım, sel ve yangınlardan korunması için ulu ruhlara devamlı olarak dua ederler, adaklar adarlar, kurbanlar keserler."53 Amerika'nın Yerli Kabilelerinden Chilula, Hupa, Karok, Tolowa, Wiyot ve Yuroklar, Mart ayında Baharın başlamasını "Yeni Yılın Başı" olarak kabul ediyorlar. Mevsimlik kutlamalar ve şenlikler yapıyorlar. Bunların hepsini dünyanın yeniden canlanması ve dirilmesi şerefine tertipliyorlar. ".Her şeyin yolunda gitmesi, gerekli yiyecek ve erzakın bol olması, hayvanların sağlıklı, balık ve diğer av hayvanlarının bol, tabiat yangını ve deprem gibi tabii afetlerin korunması için ulu ruhlardan yardım istemek maksadıyla büyük merasimler düzenlenir."54 Hopi yerli kabilesinin folklorunda ilk sırayı "Su" alır. Ne şekilde olursa olsun, Hopi kabilesinin hayatında en önemli unsur "su" dur. İçmek için, toprağın işlenmesi, ekinlerin sulanması ve tabiatın can bulmasında birinci yeri her zaman su alır. Susuz kalan toprakta hayatın devamı için Hopi Yerli kabilesi her yola baş vurmuştur. Yerliler arasında en çok "Yağmur Duası"na çıkan topluluk Hopilerdir.55 "Godu-Godu" ve çeşitli adlarla anılan "bezeme" insan, tabiatta bulunan hayvanların kılığına girmek, Baharın gelmesini, tabiatın yeniden canlanmasını kutlamak, Türkiye ve diğer Türk yurtlarında olduğu gibi, Amerika Yerli kabileleri arasında da hayatın önemli bir bölümünü oluşturur. Sarıkamış'ın Karaurgan Nahiyesinde 1956 da daha ilk okulda okurken, beni "Godu" yaparlardı, komşuları kapı-kapı gezerdik, başımdan aşağı su döker, bize tere yağı, bulgur verirlerdi. Sonra onu kırda pilav yapar yerdik. İyi ki o günleri doyunca yaşamışım. Ateş, Türk Mitolojisi ve Kültür hayatında olduğu Kadar, Amerikan Yerlilerinin kültüründe de yer alan en önemli unsurlardandır. Bahaeddin Ögel, M.Ö. 6. yüzyılda bir Çin kaynağında yazılmış bir belgeye dayanarak şunları aktarıyor: "...Türk adlı atanın ateşi bulması; Dört çocuktan en büyüğü bulunduğu dağ üzerinde yaşarken, çok eziyet gördü. Amcasının oymağı da yakınlardaydı. Ateşi bularak onları ısıttı ve besledi. Böylece yaşayabildiler. Böylece onlar, onu başlarına geçirerek başkan yaptılar. Ayrıca onu, Türk adıyla adlandırdılar."56 Maiudu yerli kabilesinin yaptığı dini merasimlerde kullanılan ateş, tıpkı Türk dünyasında olduğu gibi, 21 Mart kutlamalarında verilen değer kapsamında önemli yer tutmaktadır. Maiudu Yerli kabilesinde ateşin nasıl elde edildiği bir halk masalında anlatılır.57 Ayrıca Amerikan Yerli kabilelerinden Cherokee (Çeroki) kabilesinin Yaratılış Destanında "ateş"in kabileye nasıl getirildiğine dair ilginç bir bölüm vardır. Bu destanda anlatılanlarla Türk mitolojisinde yer alan kültür değerleri paralellikler gösterir.58 Türler, yılın ilk aylarında yıldırım ve şimşeklerin çaktığını gördüklerinde bunları yeni yılın ilk işaretleri olarak kabul ederlerdi. Amerikan Yerlilerinin gösterdikleri tepkiye benzer davranışla heyecanlarını açığa vururlardı: ".Moğollar, Yıldırımdan çok korkar ve gizlenirlerdi. Türkler ise yıldırım düştüğü zaman, atlarını koşturur ve sağa-sola ok atarlardı. V. yüzyılda Orta Asya tarihinde önemli bir yer tutan ve Çinlilerce "Kaoçi", yani "Yüksek Arabalılar" adı verilen Türk kavimleri vardı. Bunların doğudaki uçları, Uygurların atalarıydı. Bu Türk kavimleri, M.Ö. 450 senesinden önce Çin'in Kuzeyinde toplanarak, büyük bir bayram şöleni yapmışlardı. Bunların beş grubunun toplanarak yaptıkları törende kurbanlar kesilmiş, şarkılar söylenmiş ve göğe oklar atılmıştı. Çinlilere göre bu kavimlerin şarkıları tıpkı "kurt uluması"na benziyordu. Bu kaynaklara göre, Türkler yaşlarını gördükleri Bahar sayısına göre sayarlardı. Türkler yaşlarını "Yeşil"le birlikte söylüyorlardı. Yirmi yaşında olduğunu söylemek için, "Yirmi Yeşil gördüm," derlerdi. Yaş ve Yeşil sözleri bize buradan kalmış olmalı."59 Türk kültür tarihinde ve önemli mevsimlik ve dini merasimlerde büyük yer tutan "demir"e Kuzey Amerikan Yerli kabileleri arasında da büyük önem verilmektedir. Bazı kimselerin demirden yapılmış silahlara dokunması kesinlikle yasaklanmıştır. Yerli kabilelerden Algonquian yerli kabilesinde, bir hamile kadının demir ve çelikten yapılmış silahlara dokunması katiyen yasaktır. Öldürücü gücü kaybolur, düşmana tesir etmez korkusuyla hamile kadınların ve yetkili olmayan insanların kabilenin savaşçılarının silahlarına dokunmasına izin verilmez.60 Amerika'da Alaska'nın Güneyinde yaşayan Yakutat ve Tilingit Yerlileri arasında "demir"e Altay, Saha ve Sibirya Türklerinin verdiği değere ve hürmete eş bir şekilde yaklaşılmaktadır. Büyük hürmet gösterilmektedir. ".Yakutat ve Tilingit Yerlileri de, diğer yerliler gibi çelikten yapılmış bıçak, savaş baltaları ve sivri uçlu silahlar yapmak için kullandıkları "demir"e büyük hürmet ve rağbet göstermektedirler."61 Amerikan Yerlileriyle bugün Orta Asya, Güney ve Kuzeydoğu Sibirya'da yaşayan Altay, Tuva, Hakas, Televit, Şor ve Saha Türkleri arasında yaşayan Türk Şamanizm'inin ortak özellikler göstermesi, Yerlilerin çıkış noktasını ve Amerika denen Kıtaya geçiş yolunu tespit ettikten sonra daha iyi anlaşılmaktadır.62 Amerika Yerlileri Kristof Kolombus'tan binlerce yıl önce Amerika kıtasında yaşamış ve hala yaşamaktadırlar. Yerliler, Amerika kıtasına her nereden gelmişlerse, daha önceden gelişmiş ve yaşanmış bir kültürün içinden gelmişlerdir. Sioux (Su) Yerlilerinin Büyük Reisi Vine Deloria bu konuda şunları söylemiştir: ".Eğer Amerika'daki üniversiteler Yerliler tarafından kontrol ve idare edilmiş olsalardı, bugün, Yerlilerin Amerika kıtasına nereden gelmiş oldukları hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde gün ışığına çıkmış olurdu..."63 Amerikan Yerlilerinin Şamanları ile Sibirya'da yaşayan Saha Şamanlarının giysileri, merasimlerde kullandıkları aletler ve dini merasimlerinin aynı olması yanında iki kıtada değişik coğrafyalarda yaşamakta olan insanların fiziki özelliklerinin de birbirlerine benzediğini yapılan bilimsel araştırmaların kesin sonuçlarından öğreniyoruz. ".Sibirya tundralarında yapılan kazılarda, kemikten yapılmış dikiş iğneleri bulundu. Sibirya'da yaşayan insanların geyik boynuzlarından uzun ok atan aletler geliştirmiş oldukları tespit edildi. Bu uzun ok atan aletlere, bugün Amerika kıtasında da rastlanmaktadır ve bunun adına Aztek dilinde "atl-atl" (atıl-atıl) denilmektedir."64 Alaska'nın Güneyi ve Bering Boğazı'nın Amerika kıtasında kalan kısmında yaşayan Yakutat yerlileri Asya'ya doğru "şahadet" parmağı şeklinde uzanan adalar üzerinde yaşayan Aleut yerlileri, kendi dillerinde bu adalara "Ana-uut" (Ana Uç) diyor ve bu şekilde telaffuz ediyorlar.65 Bu insanların ayrı-ayrı kıtalarda yaşamalarına rağmen, aynı dili konuştuklarına dikkati çeken Kaliforniya Eyaletinin Stanford Üniversitesi'nden Joseph Greenberg, 12 bin yıl önce Amerika'ya yapılan bir göç dalgasıyla gelen "Kızılderili" olarak adlandırılan bu insanların daha sonra Güneye göç ederek bu günkü Orta ve Güney Amerika topraklarına geçtiklerini kaydediyor.66 Amerika'da olduğu kadar dünyanın çeşitli ülkelerinde bağımsız çalışma ve araştırmalarını sürdüren ve kesin delillerle görüşlerini bir zemine oturtturan bilim adamları, Sibirya'da yaşayan Türk topluluklarından Sahaların sahip olduğu kültür varlıklarıyla Amerika Yerli kültürü arasında büyük paralellikler ve benzerlikler olduğunu belirtmektedirler. William Thalbitzer bu konuyla ilgili araştırmasında şunları açıklamaktadır: "...Arktik bölgesinde yaşayan halkların bugünkü dilleri ne olursa olsun, Yakut Türkleriyle Chukchee (Çukçi), Samoyedler ve Lappların sahip oldukları kültürün şüphe götürmeyecek kadar birbirinin devamı olduğuna inanıyorum."67 Kuzey Amerika Yerlileri ve Eskimo Şamanlarının aynı görevi yaptıklarına görüşünü Mircea Eliade büyük bir güvenle bilimsel kaynaklara dayanarak belirtmektedir. ".Kuzey Amerika Yerlileri ve Eskimo Şamanlarının ruhani bir güçle "Karanlık Dünya"ya seyahat etmeleri, Asya'nın kuzeyinde Yakut (Saha) Türklerinin ruhani yol göstericisi olan Şamanlarla aynı karakteri ve özelliği göstermektedir. Eskimo Şamanı ile Yakut (Saha) Şamanı'nın dini merasimlerde giyindiği elbise ve elerinde taşıdıkları "davul"ları arasında çok az farklılık vardır.68 Edward William Nelson, bir Alaska Şamanı'nın kendisine öbür dünyaya gidip, orada iki gün nasıl dolaştığını ve yeniden dirilerek orada gördüklerini köyüne dönerek kendi halkına anlattığını kaydetmektedir.69 Türk ve Amerikan Yerlilerinin Şamanlarının ortak özelliklerinden bahsederken Mircea Eliade şunları kaydetmektedir, ".Öbür dünyaya seyahat etmek Arşa çıkmak, Cennete gitmek hadisesi, Türk-Tatar ve Kuzey Amerika Şamanları arasında yaygın olan ortak bir özelliktir."70 Mekan değiştirme ve yer altı dünyasına olduğu gibi semanın çeşitli katlarına seyahat etmek Saha Şamanlarında olduğu gibi Alaska'daki Yerli Kızılderili Şamanlarında da görülen ortak bir özelliktir. ".Baffinland'de yaşayan bir Alaska Şamanı, kendisini iple sıkıca bir yere bağlattıktan sonra ruh olarak bedeninden çıkıp seyahat etmeğe başladığını anlatır.Baffinland'deki bu Şaman'ın ruhu seyahatinden sonra tekrar bedenine girer ve Şaman canlanır. Sonunda Alaska Şamanı kendisini saran iplerden kimsenin yardımı olmadan kurtulur. Seyahati boyunca başından geçenleri etrafında kendisini dinleyenlere anlatır."71 Kuzey Amerika Yerli Şamanları kendi kabilesinin sosyal yasalarına ve geleneklerine çok sıkı bağlı örnek bir insan olarak kabilesinde saygıyla anılır ve büyük hürmet görür. Kuzey Amerika Yerli Şamanlarının çok yüksek tabiat üstü gücü olduğuna inanılır. Yerli Şamanı bu insanüstü gücünü kendisinin mensup olduğu yerli kabilesinin insanlarına her sahada yardım etmek için kullanır. Yerli Şamanı'nın kabilede iki önemli görevi vardır. Bunlardan birincisi hastalarını iyileştirmek, ikincisi ise içinde yaşadığı toplumun çıkarları ve yararına işler başarmaktır.72 Saha Şamanlarında "Ana Hayvan" veya "Hayvan Ana" ve bu arada eski Şamanların yaşayan ruhu büyük rol oynar. "Hayvan Ana" Saha Şamanı'na görünmeyen bir ruh şeklinde yardım eder. Ob-Uygurlardan olan Hanti ve Mansilerde Şamanın mutlaka yedi tane yardımcı hayvanı olmalıdır. Şamanlara yardım eden hayvanların türü, coğrafyaya bağlı olarak değişir. ".Şamanlara yardım eden hayvanlar genellikle Ayı, Geyik, At, Yılan, Balık ve Kuş şeklinde görünür. Kuş şeklinde görünen ruhlar Kuzeye doğru gidildikçe Kartal ve Baykuş şeklinde kendini gösterir. Sahillere yaklaştıkça bu hayvanlar Şaman'ın su altındaki seyahatine yardım eden çeşitli deniz hayvanları şeklinde görülürler."73 British Columbia'da yaşayan Thompson Yerlilerinin Şamanı yüzüne maskesini taktıktan sonra ulu babalarının takip ettiği eski ananevi yolu takip ederek ölüler diyarına varır. Eğer hasta olan şahsın ruhunu orada bulamazsa Hıristiyanlığı kabul etmiş olan Yerlilerin mezarlığına gider ve hasta olan şahsın ruhunu orada aramağa başlar. Şaman hasta olan şahsın ruhunu kurtarmak için mutlaka hayaletler ve cinlerle mücadele etmek mecburiyetindedir. Nootka yerlilerinde Şaman deniz ruhları tarafından hastanın çalınan ruhunu geriye getirmek için trans vaziyetinde okyanusa dalar ve oradan geriye Tamamen ıslak elbiseleriyle geri döner. Bazen Şaman'ın burnundan kan açılır. Bazı hallerde ise hastanın çalınmış ruhunu kartal teleğinde geri getirir.74 Tarihte kayıtlara geçmiş ve adı bilinen ilk Şaman Sümerlerin Destan kahramanı Gılgamış'tır. Orta Asya Türk, Sibirya, Saha, Altay, Tuva ve Şor Şamanlarında olduğu gibi, Amerikan Yerli Şamanlarının en önemli aracı, "davul" ve "tokmak"tır. Yine tarihte bilinen en eski "davul" ve "tokmak" Sümerlerin zamanında "her şeyi bilmesi" ile tanınan Sümer Şamanı Gılgamış tarafından kullanılmıştır. Tarihte bilinen en eski yazılı Sümer tabletlerinde tanrıça lanna tarafından Fırat nehrinin kıyısında yetişen"Kutsal" bir ağaçtan yapılmış "Davul" (Pukku) ve "Tokmak" (Mikku) Gılgamış'a en itibarlı bir hediye olarak verilmiştir. ".Gılgamış ve ona zorlu mücadelesinde yardım eden Ereç"liler birlikte ağacı kestiler ve bu ağacı kendisine taht ve divan yaptırmak isteyen lanna'ya getirdiler. lanna, Gılgamış'ın bu kahramanlığına karşılık bu ağaçtan bir tane "Pukku" (Davu) ve bir tane de "Mikku" (Tokmak) yaptı ve bunları Gılgamış'a hediye etti."75 Karanlık dünyada ruhlarla görüşmek için yaptıkları seyahatlerde davul ve tokmak Şamana "rehberlik" eder. Eğer davulun sesi kesilirse Şaman öbür dünyada kalır ve yolunu bulup yeniden ışıklı dünyaya çıkamaz. ".Saha Sire'de Türk Şamanları, dini ayinlerde istifade ettikleri ve karanlık dünyaya yaptıkları seyahatlerde ruhlarla buluşmak için kendilerine yol gösteren "davul" ve "tokmak" Sahaların mukaddes "Hayat Ağacı"ndan yapılmıştır. Saha Türklerinin Hayat Ağacı'ndan yapıldığına inandıkları Şaman "davul"u ve "tokmağı"na derin saygı duymalarının sebeplerinden biri budur."76 Şamanizm kültürü ile içiçe yaşamış toplumlarda insanların her iki dünyada saygı duydukları ortak nesne, "toprak" olmuş ve özellikle Türk kültürünün yayıldığı Saha Türklerinde ve Amerikan Yerlilerinin toprakları üzerinde yaşayan Yerliler arasında "Toprak Ana" (Mother Earth) olarak anılmış ve ona saygı gösterilmiştir. Amerikan Yerlileri ve Türk toplumunun savaşçılarının bir savaş veya her hangi bir sebeple yaralanmış olmaları halinde, yaptıkları ilk iş, "Toprak Ana"nın bağrından, onun "şefkatli yüzünden" alınan temiz "kuru toprak"la yaralarını ovmak ve kanı durdurmak hareketi olmaktadır. Türk Milleti ve Yerliler arasında anadan doğduktan sonra, göbeğin kesilmesiyle ve geride kalan "eş" olarak bilinen kısım "it ağzı" değmesin diye yine mukaddes bilinen bir yerde "Toprak Ana"nın bağrına gömülür. Amerikan Yerlileriyle Türk milletinin "Toprak Ana"ya bağlılığı daha doğarken başlar. Amerikan Yerlilerinde ve Türklerde bir ölü gömüldükten sonra, mezarının üzerine "hamile kadının karnı" gibi bir toprak kümesi yığılması ve mezarın hamile bir kadının karnına benzetilmesi, öldükten sonra da tekrar "Toprak Ana"nın karnından doğacağımızın "sembolizm"i ile vücut bulur. "...Ölü gömüldüğünde, Toprak Ana'nın hamile karnındaymış gibi, ölünün üzerine hamile kadının karnına benzeyen "höyük" veya "kurgan" gibi toprak yığılır. Mezara hamile bir kadının karnının şekli verilir."77 Orta Asya Türk, Altay Tuva, Hakas, Televit ve Saha Sire'de ve Amerika Yerli kabileleri arasında halkın yanında olan "her şeyi bilen" bilge kişiler olarak saygı duyulan Şamanlar, kesinlikle "kara büyü" yapmazlar ve "nusha" yazmazlar. Türk ve Amerikan Yerli Şamanlarının ortak özellikleri incelediğimizde, onların tamamen "ruhlar alemi" ile "ölümlü dünya" arasında seyahat eden ve acı içinde kıvranan "bizlerden biri" olduğunu görürüz. Amerikan Yerli Kızılderili, Türk ve Hun soylu Macar Şamanlarının ortak özellikleri yanında Türklerin İslamı tanımış Müslüman olarak yaşayan Türk soylu topluluklarda bile hala tarihi Şaman kültürünün tesirinden çıkamadığımız görülür. Amerikan Yerlileri ve Türk Dünyası Şamanlarının ortak özellikleri genel olarak şöyle sıralanabilir: ⦁ Şamanlar, çeşitli hastalıkları iyileştirir ve onlara çare bulurlar. ⦁ Şamanlar devamlı olarak süt isterler. Bir insanın boğazına kaçan yılanı çıkarmak için bir tasa doldurulan taze sütten yararlanırlar. (Bu duruma Kars'ta derlediğimiz halk masallarında sıkça rastladık) Macar ve Şamanları bazen ev-ev dolaşarak, kapıları çalar ve süt isterler. Sütün, zehirlenmelere karşı panzehir olduğu Türk Dünyası tarafından bilinmektedir. Saha Sire, Altay, Tuva, Kazakistan ve Kırgızistan'da zehirlenmelere karşı kısrak sütü veya Kımız kullanılır. Türkiye'de ise zehirlenmelere karşı panzehir olarak yoğurt ve sütten istifade olunur. ⦁ Macarların "Taltos" dedikleri Şaman, anadan doğduğunda "ağzında dişleri"yle doğar. Şaman anadan doğduğunda dişleri vardır. ⦁ Şaman, zamanı gelince dünyevi işlerden elini çeker ve derin uykuya dalar, günlerce uyur. ⦁ Şaman, uzunca bir zaman ortalıktan kaybolduktan sonra eve gelir. İçmek için süt ister. Eğer içecek süt bulamazsa etrafta kasırgalar doğurur. ⦁ Şaman daha sonra kaybolur ve Yer altı alemine göç eder. ⦁ Şaman, Yılkı yetiştirilen bölgelerde at, geyik beslenen bölgelerde geyik ve sığır beslenen bölgelerde boğa kılığına girerek mücadele verir. ⦁ Masallarımızda görülen göklere uçma, karanlık ve "Yer Altı" alemine gidip geri gelme, tipik Şaman karakteri arz eden olaylardır.78 Bir zamanlar Tsistsistas (Cheyenne) Çayan Yerli kabilesinden önce Algonquians yerlileriyle aynı kültürü paylaşan Kuzey Sibirya ve Sahaların Şamanlarıyla Cheyenne (Çayan) Şamanlarının ortak özellikleri üzerine yapılan bir araştırmada büyük paralellikler tespit edilmiştir.79 Kuzey Amerika yerli Kızılderili kabilelerinden Algonquians Yerlilerinin yaşattıkları Tsistsistas (Cheyeen)-Çayan yerli kültürünün asıl ana kolu bundan 12 bin yıl önce Arktik Bölgesinde kök atmıştır. Şamanizm kültürünü yaşatan Amerika'daki Yerli kabilelerden Algonquians Yerlileri, Sibirya'nın Kuzeyinde ve Kuzeydoğusunda yaşayan insanların en yakın akrabalarıdır. Tsistsistas kabilsinin her yıl tekrarladığı "Massaum" merasimleri bu Yerli kabilesine Avrupa'dan gelerek Amerika'yı işgal eden gruplardan değil, onların Kuzey ve Kuzeydoğu Sibirya'da yaşamakta olan akraba kabilelerden hatıra kalmıştır. Bu konuda derin araştırmalarıyla tanınan Karl II. Schlesier yazdığı kitabında konuya daha da açıklık kazandırmıştır: ".Kuzey ve Kuzeydoğu Sibirya ve Amerika'daki Yerli Kızılderili kabileleri arasında hala yaşamakta olan bu kültür mirası, iki kıtanın her iki yakasında asırlar boyu devam eden materyalist medeniyet yolunu seçen insanların gayretleriyle belirli bir müddet kesintiye uğramıştır. Tsistsistas Yerlilerinin dünya ve kainatı tarif edişleri, diğer Amerikan Yerli kabilelerinden Yuroks, Evenks, Yukagir, Orichislerin kültür anlayışıyla paralellik gösteren Kuzey ve Kuzeydoğu Sibirya Şaman kültürünün iki bin nesil sonra bize kalan kısmıdır. Avrupa'dan Amerika'ya gelenlerin bu ülkeyi istilası olmasaydı, bu kültür bu kadar derinden tahrip edilmezdi..."80 Bir zamanlar, tarihte Türk dünyasının yazılı ilk metni olarak kabul edilen Göktürk Kitabelerinin de Türklere ait olduğunu dünya otoriteleri zorlanarak kabul etmişti. Orta Asya Türklüğü olarak, tarihi olayların çoğunu biz yaratmışız, fakat yazmamışız. En güçlü hakim zamandır ve hükmünü gösterecektir. Orta Asya Türkleri, Altay, Tuva, Hakas, Televit, Tilingit Şor ve Saha Sire Türk kültürünün Kuzeydoğu Sibirya ve Bering Boğazı yoluyla sonradan adına "Amerika" dedikleri kıtaya geçerek Kuzey ve Güney Amerika Kıtalarına yayıldığı gerçeğini, Amerikalı, Avrupalı ve dünyanın ciddi bilim adamları, geç de olsa başlattıkları ve hala devam ettirmekte oldukları araştırmalarıyla bir gün mutlaka gün ışığına çıkaracaklardır. Yaşayıp, o tarihi günü görmek isterdim